ئاساسىي مەزمۇنغا ئۆتۈش

ئەيسا كىم، ئۇ نېمە ئۈچۈن شۇنچە مۇھىم؟

ئەيسانى ئىپادىلەيدىغان يالغۇز بىر سىما چىقىۋاتقان قۇياش تەرەپكە قاراپ مېڭىپ، يىراقتىكى كىشىلەر ۋە ئەگرى-بۈگرى يوللار بار كەڭ مەنزىرىگە قاراپ تۇرىدۇ؛ بۇ ئۇنىڭ كىملىكىنىڭ سىرىنى ۋە ئىنسانىيەتكە كۆرسەتكەن چوڭقۇر تەسىرىنى بىلدۈرىدۇ.

ئەيسا كىم؟

ئىنسانمۇ؟ پەيغەمبەرمۇ؟ خۇدانىڭ ئوغلىمۇ، ياكى خۇدانىڭ ئۆزىمۇ؟ ئۇنىڭدا ھەقىقەتەن ئالاھىدە بىر نەرسە بارمۇ؟

ئۇ قۇرۇلۇشچىلار نەزەردىن ساقىت قىلغان، تەۋرات ئالىملىرى رەت قىلغان، ئىنسانىيەتنى پۇتلاشتۇرغان بۇ تاش ئىدى. شۇنداقتىمۇ ئۇ يەر يۈزىدە ئۆتكەن ئەڭ داڭلىق ئادەمگە ئايلاندى. ئۇنىڭ ھاياتى ۋە تەلىماتى ئىنسانىيەتنى ئىبراھىمىي ئۈچ چوڭ دىنغا بۆلدى.

ئۇنىڭ ئىنسانىيەت ئۈچۈن قىلغان ئىشلىرىدا نېمە شۇنچە ئالاھىدە؟ بۇ قانداق يۈز بەردى ۋە نېمە ئۈچۈن؟ كېلىڭ، بىلىپ باقايلى.

ئۇزاق ئىلگىرى ۋەدە قىلىنغان خىزمەتكار

ئەيسادىن تەخمىنەن 700 يىل بۇرۇن ئىسايا پەيغەمبەر خۇدانىڭ كېلىدىغان «خىزمەتكار»ىنى تەسۋىرلىدى. ئۇنىڭ قانداق كۈچ ۋەدە قىلغانلىقىغا دىققەت قىلىڭ.

قاراڭلار، مانا مەن يۆلەيدىغان ئۆز قۇلۇمغا! جېنىمنىڭ خۇشاللىقى بولغان مېنىڭ تاللىغىنىم؛ مەن ئۆز روھىمنى ئۇنىڭ ۋۇجۇدىغا قوندۇرىمەن، شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئەللەرگە ھۆكۈم-ھەقىقەتنى يەتكۈزۈپ بېرىدۇ. ئۇ نە ۋارقىراپ-جارقىرىمايدۇ، نە چۇقان كۆتۈرمەيدۇ نە ئاۋازىنى كوچىلاردا ئاڭلاتمايدۇ. تاكى ئۇ غەلىبە بىلەن توغرا ھۆكۈملەرنى چىقارغۇچە، يانجىلغان قومۇشنى سۇندۇرمايدۇ، تۈتەپ ئۆچەي دەپ قالغان پىلىكنى ئۆچۈرمەيدۇ؛ ھۆكۈم-ھەقىقەتنى يەر يۈزىدە تىكلىمىگۈچە، ئۇ ھالسىزلانمايدۇ، كۆڭلى يانمايدۇ؛ ئاراللارمۇ ئۇنىڭ پەرمان-قانۇنىنى تەلمۈرۈپ كۇتىدۇ.
( يەشايا 42:1-4 )
ئاسمانلارنى يارىتىپ ئۇلارنى كەرگەن، يەر-زېمىننى ھەم ئۇنىڭدىن چىققانلارنى يايغان، ئۇنىڭدا تۇرۇۋاتقان خەلققە نەپەس، ئۇنىڭ ئۈستىدە مېڭىۋاتقانلارغا روھ بەرگۈچى تەڭرى پەرۋەردىگار مۇنداق دەيدۇ: ــ مەنكى پەرۋەردىگار سېنى ھەققانىيلىق بىلەن شۇنىڭغا چاقىرغانمەنكى، ــ سېنىڭ قولۇڭنى تۇتىمەن، سېنى قوغداپ ساقلايمەن، ھەم سېنى خەلققە ئەھدە سۈپىتىدە، ئەللەرگە بىر نۇر قىلىپ بېرىمەن؛ قارىغۇ كۆزلەرنى ئېچىشقا، زىنداندىن مەھبۇسلارنى، تۈرمىدە قاراڭغۇلۇق ئىچىدە ئولتۇرغانلارنى قۇتقۇزۇشقا سېنى ئەۋەتىمەن.
( يەشايا 42:5-7 )

سۆز-ۋاقىرىمايدىغان خىزمەتكار خالايىق كۈتكەن قۇتقۇزغۇچى ئەمەس ئىدى. ئۇنىڭ كۈچى مۇلايىملىقتىن ۋە بىر مىللەتتىنمۇ كەڭ بىر ۋەزىپىدىن كېلەتتى: «مىللەتلەرگە نۇر». ئىسايا ئۇرۇش ۋە سۈرگۈن زامانىدا، ئۈمىد ئاجىز بولغان چاغدا يازغان، بۇ ئايەتلەر يەھۇدىي مۇقەددەس يازمىلىرىدىكى ئەڭ قەدىرلىك ۋەدىلەرنىڭ بىرىگە ئايلاندى.

ھېچقانداق ئارتۇقچىلىق يوق

ئەمدى ئىسايا خىزمەتكارنىڭ پۈتۈن يولىنى تەسۋىرلەيدۇ، ھەيران قالارلىقى، ئۇنىڭ باشلىنىشى نەقەدەر ئاددىي.

« ــ كۆرۈڭلاركى، مېنىڭ قۇلۇم دانالىق بىلەن ئىش كۆرىدۇ، ئۇ ئالەم ئالدىدا كۆتۈرۈلىدۇ، يۇقىرى ئورۇنغا چىقىرىلىدۇ، ناھايىتى ئالىي ئورۇنغا ئېرىشتۈرۈلىدۇ. لېكىن نۇرغۇن كىشىلەر سېنى كۆرۈپ، ئىنتايىن ھەيران قېلىشىدۇ، ــ چۈنكى ئۇنىڭ چىرايى باشقا ھەرقاندىقىنىڭكىدىن كۆپ زەخىملەنگەن، قۇلنىڭ قىياپىتى شۇ دەرىجىدە بۇزۇۋېتىلگەنكى، ئۇنىڭدا ھەتتا ئادەم سىياقىمۇ قالمىغان! ئۇ شۇ يول بىلەن نۇرغۇن ئەللەرنىڭ ئۈستىگە قان چاچىدۇ. ھەتتا شاھ-پادىشاھلارمۇ ئۇنىڭ كارامىتىدىن ئاغزىنى تۇتۇپلا قالىدۇ؛ چۈنكى ئۆزلىرىگە ئەزەلدىن ئېيتىلمىغاننى ئۇلار كۆرەلەيدۇ، ئۇلار ئەزەلدىن ئاڭلاپ باقمىغاننى چۈشىنەلەيدۇ.
( يەشايا 52:13-15 )
ئۇ بولسا پەرۋەردىگارنىڭ ئالدىدا خۇددى يۇمران مايسىدەك، ياكى خۇددى قاغجىراق تۇپراقتا تارتقان بىر يىلتىزدەك ئۆسىدۇ؛ ئۇنىڭدا جەزبىدارلىق ياكى ھەيۋە يوق بولىدۇ، بىز ئۇنى كۆرگىنىمىزدە، ئۇنىڭ بىزنى جەلب قىلغۇدەك تەقى-تۇرقىمۇ يوق بولىدۇ.
( يەشايا 53:2 )

بۇ ھېكايىنىڭ يادروسى: ئەيسا ھېچقانداق ئارتۇقچىلىقسىزكەلدى. مۇقەددەس كىتابتا ئۇنىڭ چىرايى ياكى بوي-بەستى تەسۋىرلەنمەيدۇ، ئىسايا ئۇنىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشىنىڭ خالايىقنى ئۆزىگە تارتىشى ئۈچۈن ئىكەنلىكىنى ئېيتمايدۇ. 52:14 دىكى جاھىللىق كرېستنىڭ ئۇنىڭغا قىلغىنىنى تەسۋىرلەيدۇ، ئادەتتىكى قىياپىتىنى ئەمەس. ئۇنىڭدا گۈلدۈرلىگەن ئاۋاز، شاھانە ساراي، مال-دۇنيا ۋە قوشۇن يوق ئىدى. ئۇ ھەممە نەرسىگە مۇھەببەت، ھەقىقەت ۋە كەمتەرلىك بىلەن ئېرىشتى. شۇڭا ئۇنىڭ ھېكايىسى ھازىرمۇ ئۆزىنىڭ ھېچقانداق ئارتۇقچىلىقى يوق كىشىلەرگە: كەمبەغەللەرگە، ئېتىبارسىز قالغانلارغا ۋە ئاددىي كىشىلەرگە يېتىپ بارىدۇ. ئەگەر سىز ئۆزىڭىزنى ھېچكىم پەرۋا قىلمىغاندەك ھېس قىلغان بولسىڭىز، ئۇنىڭ قانداق باشلانغانلىقىغا دىققەت قىلىڭ.

كەم كۆرۈلدى، ئەمما ئازابىمىزنى كۆتۈردى

ئۆلۈك دېڭىز يازمىلىرى ئارىسىدا 2000 يىلدىن ئارتۇق ئەسىرلىك ئىسايا كىتابىنىڭ بىر نۇسخىسى بار، شۇڭا بۇ سۆزلەر ئەيسا تۇغۇلۇشتىن بۇرۇنلا ئىشەنچلىك يېزىلغان.

ئۇ كىشىلەر تەرىپىدىن كەمسىتىلىدۇ، ئۇلار ئۇنىڭدىن يىراقلىشىدۇ؛ ئۇ كۆپ دەرد-ئەلەملىك ئادەم بولۇپ، ئۇنىڭغا ئازاب-ئوقۇبەت يار بولىدۇ؛ شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭدىن يۈزلەر قاچۇرۇلىدۇ؛ ئۇ كەمسىتىلىدۇ، بىز ئۇنى ھېچ نەرسىگە ئەرزىمەس دەپ ھېسابلىدۇق. بىراق ئەمەلىيەتتە بولسا، ئۇ بىزنىڭ قايغۇ-ھەسرىتىمىزنى كۆتۈردى، ئازاب-ئوقۇبەتلىرىمىزنى ئۆز ئۈستىگە ئالدى. بىز بولساق، بۇ ئىشلارنى ئۇ ۋاباغا ئۇچرىغانلىقىدىن، خۇدا تەرىپىدىن جازالىنىپ ئۇرۇلغانلىقىدىن، شۇنداقلا قىيىن-قىستاققا ئېلىنغانلىقىدىن دەپ قارىدۇق! لېكىن ئۇ بىزنىڭ ئاسىيلىقلىرىمىز تۈپەيلىدىن يارىلاندى، بىزنىڭ گۇناھلىرىمىز ئۈچۈن زەخىملەندى؛ ئۇنىڭ جازالىنىش بەدىلىگە، بىز ئارام-خاتىرجەملىك تاپتۇق، ھەم قامچىدىن بولغان يارىلىرى ئارقىلىق بىز شىپامۇ تاپتۇق. ھەممىمىز خۇددى قويلاردەك يولدىن ئېزىپ، ھەربىرىمىز ئۆزىمىز خالىغان يولغا ماڭغانىدۇق؛ بىراق پەرۋەردىگار ھەممىمىزنىڭ قەبىھلىكىنى ئۇنىڭ ئۈستىگە يىغىپ يۈكلىدى.
( يەشايا 53:3-6 )
ئۇ قىينىلىپ، ئازاب چەككەن بولسىمۇ ئېغىز ئاچمىدى؛ ئۇ خۇددى بوغۇزلاشقا يېتىلەپ مېڭىلغان پاقلاندەك بوغۇزلاشقا ئېلىپ مېڭىلدى، شۇنداقلا يۇڭ قىرقىغۇچىلار ئالدىدا قوي ئۈن-تىنسىز ياتقاندەك، ئۇ زادىلا ئېغىز ئاچمىدى. ئۇ قاماپ قويۇلۇپ، ھەق سوراقتىن مەھرۇم بولۇپ ئېلىپ كېتىلدى، ئەمدى ئۇنىڭ ئەۋلادىنى كىممۇ بايان قىلالىسۇن؟! چۈنكى ئۇ تىرىكلەرنىڭ زېمىنىدىن ئېلىپ كېتىلدى، مېنىڭ خەلقىمنىڭ ئاسىيلىقى ئۈچۈن ئۇ ۋابا بىلەن ئۇرۇلدى. كىشىلەر ئۇنى رەزىللەر بىلەن ئورتاق بىر گۆرگە بېكىتكەن بولسىمۇ، لېكىن ئۇ ئۆلۈمىدە بىر باي بىلەن بىللە بولدى، چۈنكى ئۇ ھېچقاچان زوراۋانلىق قىلىپ باقمىغان، ئۇنىڭ ئاغزىدىن بىرەر ئېغىزمۇ ھىيلە-مىكىرلىك سۆز تېپىلماس.
( يەشايا 53:7-9 )
ئۇ ئۆزى تارتقان جاپانىڭ مېۋىسىنى كۆرۈپ مەمنۇن بولىدۇ؛ ھەققانىي بولغۇچى مېنىڭ قۇلۇم ئۆزىنىڭ بىلىملىرى بىلەن نۇرغۇن كىشىلەرگە ھەققانىيلىقنى يەتكۈزىدۇ. چۈنكى ئۇ ئۇلارنىڭ قەبىھلىكلىرىنى ئۆزىگە يۈكلىۋالىدۇ. بۇ ئىشلىرى ئۈچۈن مەن شۇ «نۇرغۇن كىشىلەر»نى ئۇنىڭغا ھەدىيە قىلىپ نېسىۋىسى قىلىمەن، شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئۆزى كۈچلۈكلەرنى غەنىمەت سۈپىتىدە ئۈلەشتۈرۈپ بېرىدىغان بولىدۇ؛ چۈنكى ئۇ تا ئۆلۈشكە قەدەر «شاراب ھەدىيە»نى تۆككەندەك، ئۆز جېنىنى تۇتۇپ بەردى، شۇنداقلا ئۆزىنىڭ ئاسىيلىق قىلغۇچىلارنىڭ قاتارىدا سانىلىشىغا يول قويدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ گۇناھىنى ئۆز ئۈستىگە ئالدى، ئۆزىنى ئاسىيلىق قىلغۇچىلارنىڭ ئورنىغا قويۇپ ئۇلار ئۈچۈن دۇئا قىلدى».
( يەشايا 53:11-12 )

ئىسايانىڭ «نۇرغۇن كىشىلىرى» ۋە «گۇناھكارلىرى» بىز ھەممىمىز. بۇ رەسىم ئازاب چەككۈچىلەر تۇرغان يەردە تۇرۇشنى تاللىغان ۋە ئۇلار كۆتۈرەلمىگەننى كۆتۈرگەن بىرىنى كۆرسىتىدۇ. دەسلەپكى خرىستىئانلار بۇ بابنى ئەيسانى كۆرسىتىدۇ دەپ ئوقۇغان؛ نۇرغۇن يەھۇدىي ئوقۇرمەنلەر ئۇنى ئىسرائىلنى تەسۋىرلەيدۇ دەپ چۈشەنگەن. بىز ئۇنى ئەستايىدىللىق بىلەن ئوقۇپ، ئۇنىڭ ئۆزى سۆزلىشىگە يول قويالايمىز.

داۋۇتنىڭ ئەۋلادىدىن بىر پادىشاھ

يەنە ئىككى ۋەدە بۇ رەسىمنى تولۇقلايدۇ: داۋۇتنىڭ ئائىلىسىدىن بىر ھەققانىي پادىشاھ ۋە قۇرۇلۇشچىلار تاشلىۋېتىدىغان بىر تاش.

مانا، شۇ كۈنلەر كېلىدۇكى، ــ دەيدۇ پەرۋەردىگار، ــ مەن داۋۇت ئۈچۈن بىر «ھەققانىي شاخ»نى ئۆستۈرۈپ تىكلەيمەن؛ ئۇ پادىشاھ بولۇپ دانالىق بىلەن ھۆكۈم سۈرۈپ، زېمىندا ئادالەت ۋە ھەققانىيلىق يۈرگۈزىدۇ.
( يەرەمىيا 23:5 )
تامچىلار تاشلىۋەتكەن تاش بولسا، بۇرجەك تېشى بولۇپ تىكلەندى. بۇ ئىش پەرۋەردىگاردىندۇر، بۇ كۆزىمىز ئالدىدا كارامەت بولدى.
( زەبۇر 118:22-23 )

قۇرۇلۇشچىلار بىنانىڭ بۇرجىكى ئۈچۈن، يەنى ئىككى تامنى بىرلەشتۈرۈپ تۇرىدىغان تاش ئۈچۈن تاش ياساپ چىقاتتى. رەت قىلىنغان بىر تاشنىڭ ھەممىنى تۇتۇپ تۇرىدىغان تاشقا ئايلىنىشى ھەيران قالارلىق تەسۋىر بولۇپ، ئەيسادىن نەچچە ئەسىر ئىلگىرى يېزىلغان. ئۇنى يېرۇسالېمغا چىقىۋاتقان زىيارەتچىلەر ئوقۇيتتى، شۇڭا ئۇنىڭ زامانىسىدا ھەركىم ئۇنى يادقا بىلەتتى.

ئىمتىيازسىز تۇغۇلغان

ئەيسا داۋۇتنىڭ ئەۋلادىدا، لېكىن ئوقۇرغا تۇغۇلدى ۋە ئاز كىشى ئېتىبار بەرگەن كىچىك كەنت ناسىرەدە چوڭ بولدى. لۇقا پادىچىلارنىڭ، يەنى ئەڭ كەمتەر گۇۋاھچىلارنىڭ ئۇنىڭ تۇنجى ساھىبخانلىرى بولغانلىقىنى سۆزلەيدۇ. مانا يىللاردىن كېيىن ئۆز قوشنىلىرىنىڭ ئۇنى قانداق كۆرگەنلىكى.

ئۇ پەقەت ھېلىقى ياغاچچىنىڭ ئوغلى ئەمەسمۇ؟ ئۇنىڭ ئانىسىنىڭ ئىسمى مەريەم، ياقۇپ، يۈسۈپ، سىمون ۋە يەھۇدالار ئۇنىڭ ئىنىلىرى ئەمەسمۇ؟ ئۇنىڭ سىڭىللىرىنىڭ ھەممىسى بىزنىڭ ئارىمىزدىغۇ؟ شۇنداق ئىكەن، ئۇنىڭدىكى بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى زادى نەدىن كەلگەندۇ؟ ــ دېيىشەتتى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئۇنىڭغا ھەسەت-بىزار بىلەن قارىدى. شۇڭا ئەيسا ئۇلارغا مۇنداق دېدى: ــ ھەرقانداق پەيغەمبەر باشقا يەرلەردە ھۆرمەتسىز قالمايدۇ، پەقەت ئۆز يۇرتى ۋە ئۆز ئۆيىدە ھۆرمەتكە سازاۋەر بولمايدۇ.
( ماتتا 13:55-57 )
ئەيسا ئۇنىڭغا: ــ تۈلكىلەرنىڭ ئۆڭكۈرلىرى، ئاسماندىكى قۇشلارنىڭ ئۇۋىلىرى بار؛ بىراق ئىنسانئوغلىنىڭ بېشىنى قويغۇدەك يېرىمۇ يوق، ــ دېدى.
( ماتتا 8:20 )

«ياغاچچىنىڭ ئوغلى» دېگەن «بىز سېنىڭ كىم ئىكەنلىكىڭنى ياخشى بىلىمىز» دېگەنلىك ئىدى. ئۇلارنىڭ بۇ تونۇشلۇقى توسالغۇغا ئايلاندى. شۇ ئەيسانىڭ ئۆزىنىڭ ئۆيى يوق ئىدى. ئۇ نامرات ئائىلىدە تۇغۇلۇپ، ئاشكارا خىزمىتى باشلىنىشتىن بۇرۇن تەخمىنەن ئوتتۇز يىل سۈكۈتتە، نامسىز ئۆتكۈزدى.

نۇرغۇن كىشى پۇتلاشقان تاش

چۈنكى مۇقەددەس يازمىلاردا مۇنداق دېيىلگەن: ــ «مانا، تاللانغان، قەدىرلەنگەن بۈرجەك ئۇل تېشىنى زىئونغا قويدۇم. ئۇنىڭغا ئېتىقاد قىلغۇچى ھەركىم ھەرگىز يەرگە قاراپ قالمايدۇ». ئەمدى ئېتىقاد قىلغۇچى بولغان سىلەرگە نىسبەتەن تاشنىڭ قەدىرى بولىدۇ. لېكىن ئۇنىڭغا ئېتىقاد قىلمايدىغانلارغا نىسبەتەن ئۇ مۇقەددەس يازمىلاردا دېيىلگىنىدەك بولدى: ــ «تامچىلار ئەرزىمەس دەپ تاشلىۋەتكەن بۇ تاش، بۇرجەك ئۇل تېشى بولۇپ تىكلەندى!»، ۋە: ــ «بۇ تاش كىشىلەرگە پۇتلىكاشاڭ تاش، ئادەمنى يىقىتىدىغان قورام تاش بولىدۇ». چۈنكى مۇشۇنداق كىشىلەر خۇدانىڭ سۆز-كالامىغا ئىتائەت قىلماسلىقى تۈپەيلىدىن پۇتلىشىپ يىقىلىدۇ؛ ئۇلارنىڭ بۇنداق بولۇشى ئالدىن بېكىتىلگەندۇر.
( پېترۇس «1» 2:6-8 )

ئەيسانىڭ ئەڭ يېقىن دوستلىرىدىن بىرى پېترۇس رەت قىلىنىشنى ئۆزى كۆرگەندىن كېيىن بۇنى يازدى ۋە ئۇ بىز ئىلگىرى ئۇچراتقان شۇ بۇرجەك تېشى مەزمۇرىنى نەقىل كەلتۈرىدۇ. پۇتلاشقانلار رەزىل ئادەملەر ئەمەس ئىدى؛ ئۇلار باشقىچە بىر مەسىھنى كۈتكەن ئىدى.

دۇنيانى بۆلگەن تاش

مانا بىر ئادەمنىڭ دۇنيانى نېمە ئۈچۈن بۆلۈۋەتكەنلىكىنىڭ سەۋەبى. ئۈچ چوڭ دىن ئىبراھىمغا بېرىپ تاقىلىدۇ ۋە ھەر بىرى «ئەيسا كىم؟» دېگەن سوئالغا ئوخشىمىغان جاۋاب بېرىدۇ. يەھۇدىيلىق ئۇنى مەسىھ دەپ قوبۇل قىلمايدۇ ۋە مەسىھنىڭ كېلىشىنى يەنىلا كۈتىدۇ. ئىسلام ئۇنى پەيغەمبەر ۋە مەسىھ دەپ ھۆرمەتلەيدۇ ۋە ئۇنىڭ قايتىپ كېلىشىنى كۈتىدۇ، لېكىن ئۇنىڭ خۇدانىڭ ئوغلى ئىكەنلىكىنى ياكى كرېستتە ئۆلگەنلىكىنى قوبۇل قىلمايدۇ. خرىستىيان دىنى ئۇنى خۇدانىڭ ئوغلى ۋە قۇتقۇزغۇچى دەپ ئېتىراپ قىلىدۇ. شۇنداق قىلىپ ئۇنىڭ ھاياتى ۋە تەلىماتى ئىنسانىيەتنى ئىبراھىمىي ئۈچ چوڭ دىنغا بۆلدى ۋە رەت قىلىش بۈگۈنمۇ بىز بىلەن بىللە.

خرىستىيانلارنى ھەيران قالدۇرىدىغىنى، بۇنىڭ ئالدىن ئېيتىلغانلىقى. يەھۇدىيلار بىلەن خرىستىيانلار ئورتاق ئىشىنىدىغان مۇقەددەس يازمىلار، يەنى كونا ئەھدە، ۋەدە قىلىنغان خىزمەتكارنىڭ كەم كۆرۈلىدىغانلىقىنى ۋە رەت قىلىنىدىغانلىقىنى ئاللىبۇرۇن ئېيتقان ئىدى، بىز ئىسايا 53 ۋە زەبۇر 118 دە كۆرگىنىمىزدەك. ئىسايا ھەتتا كىمنىڭ پۇتلىشىدىغانلىقىنى ئېيتقان، ئۆزى يەھۇدىي بولغان يۇھاننا بولسا بۇنىڭ يۈز بەرگەنلىكىنى بىزگە ئېيتىپ بېرىدۇ:

ئۇ بىر مۇقەددەس پاناھگاھ بولىدۇ، ھەمدە ئىسرائىلدىكى ئىككى جەمەت ئۈچۈن پۇتلىكاشاڭ تاش، ئادەمنى يىقىتىدىغان قورام تاش، يېرۇسالېمدىكىلەر ئۈچۈنمۇ قىلتاق ۋە تاپانتۇزاق بولىدۇ؛ ئۇلاردىن كۆپلەر ئۇنىڭغا پۇتلىشىپ، يىقىلىپ، يانجىلىپ، قىلتاققا چۈشۈپ، ئەسىرگە ئېلىنىدۇ». يەشايانىڭ ئۆزىگە ئەگەشكەنلەرگە گەپ قىلىشى
( يەشايا 8:14-15 )
ئۇ ئۆزىنىڭكىلەرگە كەلگەن بولسىمۇ، بىراق ئۇنى ئۆز خەلقى قوبۇل قىلمىدى.
( يۇھاننا 1:11 )

ئىسرائىل بىلەن يەھۇدىيە ئەڭ ئۇزۇن كۈتكەن كىشىلەر ئىدى. ئەيسا بۇنىڭغا قايغۇردى، لېكىن ئۇنىڭ بۇ يەردىكى ئاخىرقى سۆزلىرى خوشلىشىش ئەمەس:

ئەي يېرۇسالېم، يېرۇسالېم! پەيغەمبەرلەرنى ئۆلتۈرىدىغان، ئۆزىگە ئەۋەتىلگەن ئەلچىلەرنى چالما-كېسەك قىلىدىغان شەھەر! مېكىيان چۈجىلىرىنى قانات ئاستىغا يىغقاندەك پەرزەنتلىرىڭنى قانچە قېتىم قوينۇمغا ئالماقچى بولدۇم، لېكىن سىلەر ئۇنىمىدىڭلار! مانا، ئەمدى ئۆيۈڭلار سىلەرگە خارابە بولۇپ قالىدۇ! چۈنكى مەن شۇنى سىلەرگە ئېيتىپ قويايكى، سىلەر: «پەرۋەردىگارنىڭ نامىدا كەلگۈچىگە مۇبارەك بولسۇن!» دېمىگۈچە، سىلەر مېنى قايتىدىن ھېچ كۆرەلمەيسىلەر.
( ماتتا 23:37-39 )

پەيغەمبەرلەر يەنە رەت قىلىنغۇچىنىڭ ئاخىرى ئۆزىنىڭ كىم ئىكەنلىكىدە كۆرۈلىدىغان بىر تونۇش كۈنىنى ۋەدە قىلىدۇ:

ۋە مەن داۋۇت جەمەتى ۋە يېرۇسالېمدا تۇرۇۋاتقانلار ئۈستىگە شاپائەت يەتكۈزگۈچى ۋە شاپائەت تىلىگۈچى روھنى قۇيىمەن؛ شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئۆزلىرى سانجىپ ئۆلتۈرگەن ماڭا يەنە قارايدۇ؛ بىرسىنىڭ تۇنجى ئوغلى ئۈچۈن ماتەم تۇتۇپ يىغا-زار كۆتۈرگەندەك ئۇلار ئۇنىڭ ئۈچۈن يىغا-زار كۆتۈرىدۇ؛ يەككە-يېگانە ئوغلىدىن جۇدا بولغۇچىنىڭ دەرد-ئەلەم تارتقىنىدەك ئۇلار ئۇنىڭ ئۈچۈن دەرد-ئەلەم تارتىدۇ.
( زەكەرىيا 12:10 )

شۇنىڭ ئۈچۈن خرىستىيانلارغا نىسبەتەن بۇ بۆلۈنۈش مەغلۇبىيەت ئەمەس. ئۇ باشتىنلا ھېكايىنىڭ بىر قىسمى ئىدى ۋە ھېكايە تېخى تۈگىمىدى. بىز ھەر دىندىكى قوشنىلىرىمىزنى ھۆرمەتلىيەلەيمىز ۋە شۇنداقتىمۇ ھەممىنى يۇمشاقلىق بىلەن قايتا قاراشقا تەكلىپ قىلالايمىز. ئۇنداقتا مۇقەددەس كىتابقا ئاساسەن ئۇ كىم؟ مانا ئۇنىڭ ئۆز جاۋابى، ئويلىنىش ئۈچۈن سوۋغات سۈپىتىدە سۇنۇلغان، ھەرگىز تەلەپ ئەمەس.

ئۇنىڭ ھەقىقىي كىملىكى

مۇقەددەمدە «كالام» بار ئىدى؛ كالام خۇدا بىلەن بىللە ئىدى ھەم كالام خۇدا ئىدى. ئۇ مۇقەددەمدە خۇدا بىلەن بىللە ئىدى. ئۇ ئارقىلىق بارلىق مەۋجۇداتلار يارىتىلدى ۋە بارلىق يارىتىلغانلارنىڭ ھېچبىرى ئۇنىڭسىز يارىتىلغان ئەمەس. كالام ئىنسان بولدى ھەم ئارىمىزدا ماكانلاشتى ۋە بىز ئۇنىڭ شان-شەرىپىگە قارىدۇق؛ ئۇ شان-شەرەپ بولسا، ئاتىنىڭ يېنىدىن كەلگەن، مېھىر-شەپقەت ۋە ھەقىقەتكە تولغان بىردىنبىر يېگانە ئوغلىنىڭكىدۇر.
( يۇھاننا 1:1-3,14 )
ئۇ بولسا كۆرۈنمەس خۇدانىڭ سۈرەت-ئوبرازىدۇر، پۈتكۈل كائىناتتىكى تۇنجىدۇر؛ چۈنكى ئۇنىڭدا بارلىق مەۋجۇداتلار، ئاسماندىكى بولسۇن، زېمىندىكى بولسۇن، كۆرۈنىدىغان بولسۇن، كۆرۈنمەس بولسۇن، مەيلى تەختلەر، خوجايىنلار، ھۆكۈمرانلىقلار، ھوقۇقدارلار بولسۇن، بارلىق ھەممە ئۇنىڭ تەرىپىدىن ۋە ئۇنىڭ ئۈچۈن يارىتىلغاندۇر. ئۇ ھەممىدىن بۇرۇندۇر، ۋە ھەممە مەۋجۇداتلار ئۇنىڭدا بىر-بىرىگە باغلىنىپ تۇرماقتا؛
( كولوسسىلىكلەرگە 1:15-17 )
ھەممەيلەن ئېتىراپ قىلماي تۇرالمايدۇكى، ئىخلاسمەنلىكنىڭ سىرى بۈيۈكتۇر: ــ «ئۆزى ئىنسان تېنىدە ئايان بولدى، روھ ئۇنىڭ ھەققانىيلىقىنى ئىسپاتلىدى، پەرىشتىلەرگە ئۇ كۆرۈندى، ئۇنىڭ خەۋىرى پۈتكۈل ئەللەرگە جاكارلاندى، جاھاندا ئۇنىڭغا ئىمان كەلتۈرۈلدى، ئۇ شان-شەرەپ ئىچىدە ئەرشكە كۆتۈرۈلدى».
( تىموتىيغا «1» 3:16 )

يۇھاننا ئىنجىلىنى كۆزى بىلەن كۆرگەن گۇۋاھچى سۈپىتىدە يازدى، پاۋلۇس كولوسسا جامائىتىگە خەت يازدى، 1 تىموتىيدىكى جۈملە بولسا دەسلەپكى خرىستىيانلارنىڭ بىر مەدھىيىسى بولۇشى مۇمكىن. ئۈچ يازغۇچى، بىر ئېتىقاد: ياراتقۇچىنىڭ ئۆزى بارلىق ئاچلىق ۋە كۆز يېشى بىلەن ئىنسان ھاياتىغا كىردى. پاۋلۇس كولوسسالىقلارغا خېتىنى تۈرمىدە يازدى، بۇ ئۇنىڭ ئەيسانىڭ ئۇلۇغلۇقى ھەققىدىكى ئىشەنچىنى تېخىمۇ ھەيران قالارلىق قىلىدۇ. ئۇ يەردىكى «تۇنجى» دېگەن مەرتىۋە ۋە ھۆرمەتتە تۇنجى دېگەنلىك، تۇنجى يارىتىلغان دېگەنلىك ئەمەس. شۇڭا خرىستىيانلار ئەيسانى خۇدانىڭ ئوغلى دەيدۇ.

ئەڭ ئۇلۇغ ئەڭ تۆۋەن ئورۇننى تاللىدى

ئۇ خۇدانىڭ تىپ-شەكلىدە بولسىمۇ، ئۆزىنى خۇدا بىلەن تەڭ قىلىشنى ئولجا قىلىپ تۇتۇۋالمىدى؛ ئەكسىچە، ئۇ ئۆزىدىن ھەممىنى قۇرۇقدىدى، ئۆزىگە قۇلنىڭ شەكلىنى ئېلىپ، ئىنسانلارنىڭ سىياقىغا كىرىپ، ئىنسانىي تەبىئەتتىن ئورتاقداش بولۇپ، ئۆزىنى تۆۋەن قىلىپ، ھەتتا ئۆلۈمگىچە، يەنى كرېستتىكى ئۆلۈمگىچە ئىتائەتمەن بولدى؛
( فىلىپپىلىقلارغا 2:6-8 )
ئەيسا ئاتىنىڭ ھەر ئىشنى ئۇنىڭ قولىغا تاپشۇرغىنىنى، ۋە ئۆزىنىڭ خۇدانىڭ يېنىدىن كېلىپ، خۇدانىڭ يېنىغا قايتىدىغانلىقىنى بىلگەچكە، داستىخاندىن تۇرۇپ، تون-كۆڭلىكىنى يېشىپ، بىر لۆڭگە بىلەن بېلىنى باغلىدى. ئاندىن جاۋۇرغا سۇ قۇيۇپ، مۇخلىسلارنىڭ پۇتلىرىنى يۇيۇشقا ۋە بېلىگە باغلىغان لۆڭگە بىلەن سۈرتۈپ قۇرۇتۇشقا باشلىدى.
( يۇھاننا 13:3-5 )
شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئۇلارنىڭ پۇتلىرىنى يۇيۇپ بولغاندىن كېيىن، تون-كۆڭلىكىنى كىيىپ، يەنە داستىخانغا ئولتۇرۇپ ئۇلارغا مۇنداق دېدى: ــ سىلەرگە نېمە قىلغىنىمنى ئۇقتۇڭلارمۇ؟ سىلەر مېنى «ئۇستاز» ۋە «رەب» دەيسىلەر ۋە راست ئېيتىسىلەر، مەن شۇنداقتۇرمەن. ئەگەر مەن رەب ۋە ئۇستازىڭلار تۇرۇقلۇق، پۇتلىرىڭلارنى يۇغانىكەنمەن، سىلەرمۇ بىر-بىرىڭلارنىڭ پۇتلىرىنى يۇيۇشۇڭلار كېرەك. مەن سىلەرگە قىلغاندەك سىلەرنىڭمۇ ھەم شۇنداق قىلىشىڭلار ئۈچۈن بۇ ئۈلگىنى قالدۇردۇم.
( يۇھاننا 13:12-15 )

ئەيسانىڭ زامانىسىدا پۇت يۇيۇش ئەڭ تۆۋەن خىزمەتكارنىڭ ئىشى ئىدى، شاگىرتلار بولسا ئەمدىلا كىمنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ ئىكەنلىكى ھەققىدە مۇنازىرىلىشىپ بولغان ئىدى. فىلىپپىلىكلەر 2 ئۇنىڭ شاھانە راھەتتىن ۋاز كېچىشنى تاللىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ؛ ئۈستۈنكى ئۆي بولسا بۇ تاللاشنىڭ قولياغلىق ۋە لېگەن بىلەن قانداق كۆرۈنگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ پادىشاھلىقىدا ئۇلۇغلۇق بىرىنىڭ قانچىلىك ئېگىلىشكە رازى بولغانلىقى بىلەن ئۆلچىنىدۇ.

خىزمەت قىلىش ۋە كەچۈرۈم قىلىش

چۈنكى ئىنسانئوغلىمۇ دەرۋەقە شۇ يولدا كۆپچىلىك مېنىڭ خىزمىتىمدە بولسۇن دېمەي، بەلكى كۆپچىلىكنىڭ خىزمىتىدە بولاي ۋە جېنىمنى پىدا قىلىش بەدىلىگە نۇرغۇن ئادەملەرنى ھۆرلۈككە چىقىراي دەپ كەلدى. قارىغۇ بارتىماينىڭ كۆزىنىڭ ساقايتىلىشى
( ماركۇس 10:45 )
ئەيسا: ــ ئى ئاتا، ئۇلارنى كەچۈرگىن، چۈنكى ئۇلار ئۆزىنىڭ نېمە قىلىۋاتقانلىقىنى بىلمەيدۇ، ــ دېدى. لەشكەرلەر چەك تاشلاپ، ئۇنىڭ كىيىملىرىنى بۆلۈشۈۋالدى.
( لۇقا 23:34 )

مارقۇسنىڭ سۆزلىرى ئەيسانىڭ ئۆز ھاياتىنى چۈشەندۈرگەن سۆزلىرىدىن كەلگەن. لۇقانىڭ سۆزلىرى كرېستنىڭ ئۆزىدىن كەلگەن، ئۇ يەردە ھەق-ناھەق قىلىنغۇچى ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار ئۈچۈن شاپائەت تىلىدى. جاللاتلىرىنى كەچۈرگەن مۇھەببەت ھەر قانداق دەۋردە ئاز ئۇچرايدۇ.

ئۇ نېمە قىلدى ۋە نېمە ئۈچۈن

ئۇ بىزنى قاراڭغۇلۇقنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدىن ئازاد قىلىپ، سۆيگەن ئوغلىنىڭ پادىشاھلىقىغا يۆتكەپ قويدى؛ ئۇنىڭدا ھۆرلۈك-ئازادلىققا، يەنى گۇناھلىرىمىزدىن كەچۈرۈمگە مۇيەسسەر بولدۇق.
( كولوسسىلىكلەرگە 1:13-14 )
ئۇ يەنە تەننىڭ، يەنى جامائەتنىڭ بېشىدۇر؛ ئۇ باشلىنىشتۇر، ئۆلگەنلەردىن تۇنجى بولۇپ تىرىلگۈچىدۇر؛ بۇنىڭدىكى مەقسەت، ئۇنىڭ پۈتكۈل مەۋجۇداتلار ئىچىدە ھەر جەھەتتىن ئەڭ ئۈستۈن ئورۇندا تۇرۇشى ئۈچۈندۇر. چۈنكى خۇدا ئۆزىنىڭ مۇكەممەل جەۋھىرىنى ئۇنىڭدا تۇرغۇزۇشقا، ۋە ئۇنىڭ ئارقىلىق بارلىق مەۋجۇداتلارنى ئۆزى بىلەن ئەپلەشتۈرۈشكە لايىق كۆرگەنىدى، يەنى، ئۇنىڭ كرېستتە تۆكۈلگەن قېنى ئارقىلىق ئىناقلىق ئېلىپ كەلگەندىن كېيىن، ــ ئۇ ئارقىلىق مەيلى زېمىندا بولسۇن، ئەرشلەردە بولسۇن بارلىق مەۋجۇداتلارنى ئۆزى بىلەن ئەپلەشتۈرۈشكە لايىق كۆرگەنىدى؛
( كولوسسىلىكلەرگە 1:18-20 )
چۈنكى خۇدا دۇنيادىكى ئىنسانلارنى شۇ قەدەر سۆيىدۇكى، ئۆزىنىڭ بىردىنبىر يېگانە ئوغلىنى پىدا بولۇشقا بەردى. مەقسىتى، ئۇنىڭغا ئېتىقاد قىلغان ھەربىرىنىڭ ھالاك بولماي، مەڭگۈلۈك ھاياتقا ئېرىشىشى ئۈچۈندۇر. خۇدا ئوغلىنى دۇنيادىكى ئىنسانلارنى گۇناھقا بېكىتىش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ ئۇ ئارقىلىق قۇتقۇزۇلۇشى ئۈچۈن دۇنياغا ئەۋەتتى.
( يۇھاننا 3:16-17 )
لېكىن خۇدا ئۆز مېھىر-مۇھەببىتىنى بىزگە شۇنىڭدا كۆرسىتىدۇكى، بىز تېخى گۇناھكار ۋاقتىمىزدا، مەسىھ بىز ئۈچۈن جېنىنى پىدا قىلدى.
( رىملىقلارغا 5:8 )

«ئۇنىڭ كرېستىدىكى قېنى ئارقىلىق تىنچلىق» ئەيسانىڭ ھاياتىنى ئىختىيارى بەرگەنلىكىنى ۋە ئۈچىنچى كۈنى تىرىلىشىنىڭ ئۆلۈمنىڭ ئاخىرقى سۆز ئەمەسلىكىنى كۆرسەتكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. خرىستىيانلارغا نىسبەتەن بۇ پۈتۈن ھېكايىنىڭ مەركىزى: خۇدانىڭ ئۆزى بىزگە يېتىپ كېلىشنىڭ بەدىلىنى تۆلەيدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر كرېستنى پەقەت پاجىئە دەپ قارايدۇ؛ بۇ يازغۇچىلار ئۇنى تارىختىكى ئەڭ ئۇلۇغ مۇھەببەت ئىشى دەپ كۆردى. ھەر بىر ئايەتتىكى مەقسەتكە دىققەت قىلىڭ: غەزەپ ئەمەس، مەجبۇرىيەت ئەمەس، بەلكى بىز ئۇنىڭدىن يىراق تۇرغان چاغدا سۇنۇلغان مۇھەببەت.

يۇقىرى كۆتۈرۈلدى

شۇڭا خۇدا ئۇنى ئىنتايىن يۇقىرى كۆتۈرۈپ مەرتىۋىلىك قىلدى، ئۇنىڭغا ھەرقانداق نامدىن ئۈستۈن بولغان نامنى بېغىشلىدىكى، ئەيسانىڭ نامىغا ئاسمانلاردا، يەر يۈزىدە ھەم يەر ئاستىدا بارلىق تىزلار پۈكۈلۈپ، خۇدائاتىغا شان-شەرەپ كەلتۈرۈپ ھەربىر تىل ئەيسا مەسىھنىڭ رەب ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىدۇ.
( فىلىپپىلىقلارغا 2:9-11 )

ھېچقانداق ئارتۇقچىلىقسىز كەلگەن زات ئەڭ ئۇلۇغ ھۆرمەتكە ئېرىشىدۇ، زورلۇق بىلەن ئەمەس، ئاتا تەرىپىدىن. كەمتەرلىك ھەرگىز ئاجىزلىق ئەمەس ئىدى ۋە ئۇ كرېستتە ئاخىرلاشمىدى؛ ئۇ باشتىنلا پادىشاھنىڭ يولى ئىدى. ھەر بىر تىزنىڭ پۈكۈلۈشى ئۇ دەسلەپتە دۇچ كەلگەن رەت قىلىنىشنىڭ ئەكسىچە، خۇشاللىق بىلەن تونۇشنىڭ رەسىمى.

ئوچۇق ئىشىك

بۇ ھەممە ئەسىرلەردىن كېيىنمۇ ئەيسانىڭ كىم ئىكەنلىكى ھەققىدىكى سوئال ھەر قانداق كىشى سورىيالايدىغان ئەڭ شەخسىي سوئال بولۇپ قېلىۋاتىدۇ. سىز ئىنجىللارنى ئاستا ئوقۇپ، سوئاللىرىڭىزنى سوراپ، ئۆزىڭىز كۆرۈپ باقسىڭىز بولىدۇ. ئەيسا ھەرگىز مەجبۇرلىمايدۇ. ئۇ پەقەت تەكلىپ قىلىدۇ. مۇقەددەس كىتابنىڭ ئاخىرقى كىتابىدا ئۇ ئىشىكنى بۇزمايدۇ. ئۇ ئىشىكنى قېقىپ، بىزنىڭ تەييار بولغاندا ئىچىدىن ئېچىشىمىزنى كۈتىدۇ.

مانا، مەن ھازىر ئىشىك ئالدىدا تۇرۇپ، ئىشىكنى قېقىۋاتىمەن. ئەگەر بىرى ئاۋازىمنى ئاڭلاپ ئىشىكنى ئاچسا، ئۇنىڭ يېنىغا كىرىمەن. مەن ئۇنىڭ بىلەن، ئۇمۇ مەن بىلەن بىللە غىزالىنىدۇ.
( ۋەھىي 3:20 )