رفتن به محتوای اصلی

یعقوب با خدا کشتی گرفت و پیروز شد. این به چه معناست؟

یعقوب در سپیده‌دم با یک پیام‌آور الهی کشتی می‌گیرد و با عزم و فروتنی او را محکم نگه می‌دارد؛ این تصویر نمادی از پایداری در ایمان و برکتی است که او از خدا دریافت می‌کند.

وقتی یعقوب در راه خانه بود تا برادرش عیسو را ببیند، تمام شب با خدا کشتی گرفت و سحرگاه به او گفته شد که پیروز شده است. این به چه معناست؟ چگونه یک انسان فانی می‌تواند بر خدا پیروز شود؟

شب کنار رود

یعقوب پس از بیست سال دوری بازمی‌گشت. او زمانی خانه را ترک کرده بود، چون عیسو می‌خواست او را بکشد. حال شنید که عیسو با لشکری به دیدار او می‌آید:

6قاصدان پس از رساندن پیام، نزد یعقوب برگشته، به وی گفتند: «برادرت عیسو را دیدیم و او الان با چهارصد نفر به استقبال تو می‌آید!» 7یعقوب با شنیدن این خبر بی‌نهایت ترسان و مضطرب شد. او افراد خانوادهٔ خود را با گله‌ها و رمه‌ها و شترها به دو دسته تقسیم کرد
( پیدایش 32:6-7 )

آن شب یعقوب خانواده‌اش را از رود یبوق گذراند و خود تنها ماند:

22‏-24شبانگاه یعقوب برخاست و دو همسر و کنیزان و یازده پسر و تمام اموال خود را برداشته، به کنار رود اردن آمد و آنها را از گذرگاه یبوق به آن طرف رود فرستاد و خود در همان جا تنها ماند. سپس مردی به سراغ او آمده، تا سپیدهٔ صبح با او کشتی گرفت. 25وقتی آن مرد دید که نمی‌تواند بر یعقوب غالب شود، مفصل لگن ران او را محکم گرفت، به طوری که لگن او از جا در رفت.
26سپس آن مرد گفت: «بگذار بروم، چون سپیده دمیده است.» اما یعقوب گفت: «تا مرا برکت ندهی نمی‌گذارم از اینجا بروی.»
27آن مرد پرسید: «نام تو چیست؟»
جواب داد: «یعقوب.»
28به او گفت: «پس از این نام تو دیگر یعقوب نخواهد بود، بلکه اسرائیل32‏:28 «اسرائیل» یعنی «او با خدا مبارزه می‌کند».، زیرا نزد خدا و مردم مقاوم بوده و پیروز شده‌ای.»
( پیدایش 32:24-28 )

به آنچه داستان می‌گوید توجه کنید. نمی‌گوید یعقوب بر خدا چیره شد. آن مرد نتوانست کشمکش را پایان دهد و با یک لمس کوچک بر ران او نشان داد که در واقع چه کسی نیرومندتر است. آنچه یعقوب برد، یک برکت بود، چون تا آن را نگرفت رهایش نکرد. برای اینکه بفهمیم این شب چرا اهمیت دارد، باید ببینیم یعقوب پیش از آن که بود، و هوشع نبی در این کار به ما کمک می‌کند.

هوشع آینه‌ای پیش می‌گیرد

هوشع قرن‌ها بعد زندگی می‌کرد و با اسرائیل سخن گفت، قومی که از نسل یعقوب بودند و از خدا دور شده بودند. او زندگی یعقوب را دوباره روایت کرد تا آن‌ها خود را در آن ببینند:

2خداوند از یهودا شکایت دارد و اسرائیل را برای کارهای بدی که کرده است عادلانه مجازات خواهد کرد. 3یعقوب، جد اسرائیل، در شکم مادرش با برادرش نزاع کرد و وقتی مرد بالغی شد، حتی با خدا نیز جنگید. 4آری، با فرشته کشتی گرفت و پیروز شد، سپس با گریه و التماس از او تقاضای برکت نمود. در بیت‌ئیل خداوند را دید و خدا با او صحبت کرد 5همان خداوند، خدای لشکرهای آسمان که نامش یهوه است. 6پس حال، ای اسرائیل، به سوی خداوند بازگشت نما؛ با محبت و راستی زندگی کن و با صبر و تحمل در انتظار خدا باش.
( هوشع 12:2-6 )

هوشع از کشمکش و حیله‌گری یاد می‌کند، اما به یاد می‌آورد که یعقوب گریست و التماس کرد. او با دعوتی پایان می‌دهد، نه با حکمی: «به سوی خدای خود بازگرد».

زندگی‌ای در چنگ‌انداختن

نام یعقوب با لحظهٔ تولد او پیوند دارد، وقتی که پاشنهٔ برادر دوقلویش را گرفته بود و بیرون آمد. پیش از تولد دوقلوها، خدا به مادرشان چیزی گفته بود که در اینجا اهمیت دارد:

23خداوند به او فرمود: «از دو پسری که در رحم داری، دو قوم به وجود خواهد آمد. یکی از دیگری قویتر خواهد بود، و بزرگتر کوچکتر را بندگی خواهد کرد!»
( پیدایش 25:23 )

یعقوب لازم نبود برای دریافت آنچه خدا از پیش برنامه‌ریزی کرده بود حیله به کار ببرد. اما کرد. او حق ارشدیت عیسو را در حالی که برادرش گرسنه بود خرید:

31یعقوب جواب داد: «به شرط آنکه در عوض آن، حق نخست‌زادگی خود را به من بفروشی!»
32عیسو گفت: «من از شدت گرسنگی به حال مرگ افتاده‌ام، حق نخست‌زادگی چه سودی برایم دارد؟»
33اما یعقوب گفت: «قسم بخور که بعد از این، حق نخست‌زادگی تو از آن من خواهد بود.»
عیسو قسم خورد و به این ترتیب حق نخست‌زادگی خود را به برادر کوچکترش یعقوب فروخت.
( پیدایش 25:31-33 )

بعدها پدر نابینایش اسحاق را فریب داد و خود را عیسو جا زد تا برکتی را که برای پسر ارشد بود بگیرد:

19یعقوب گفت: «من عیسو پسر بزرگ تو هستم. همان‌طور که گفتی به شکار رفتم و غذایی را که دوست می‌داری برایت پختم. بنشین، آن را بخور و مرا برکت بده.»
( پیدایش 27:19 )

هنگامی که برای دایی‌اش لابان کار می‌کرد، راهی زیرکانه یافت تا گله‌های خود را به زیان لابان افزون کند. لابان نیز با او ناعادلانه رفتار کرده بود، اما یعقوب حیله را با حیله پاسخ داد:

41در ضمن هرگاه حیوانات مادهٔ قوی می‌خواستند جفتگیری کنند، یعقوب چوبها را در آبشخور جلوی آنها قرار می‌داد تا کنار آنها جفتگیری کنند. 42ولی اگر حیوانات ضعیف بودند، چوبها را در آنجا نمی‌گذاشت. بنابراین حیوانات ضعیف از آنِ لابان و حیوانات قوی از آن یعقوب می‌شدند.
( پیدایش 30:41-42 )

و سرانجام بی‌آنکه خداحافظی کند، پنهانی خانهٔ لابان را ترک کرد:

17‏-21روزی هنگامی که لابان برای چیدن پشم گلهٔ خود بیرون رفته بود، یعقوب بدون اینکه او را از قصد خود آگاه سازد، زنان و فرزندان خود را بر شترها سوار کرده، تمام گله‌ها و اموال خود را که در فَدّان‌اَرام فراهم آورده بود برداشت تا نزد پدرش اسحاق به زمین کنعان برود. پس با آنچه که داشت گریخت. او با خانواده از رود فرات عبور کرد و به سوی کوهستان جلعاد پیش رفت. (در ضمن راحیل بُتهای خاندان پدرش را دزدید و با خود برد.)
( پیدایش 31:20-21 )

همهٔ این‌ها پس از آن رخ داد که خدا در خوابی با او سخن گفته و وعده داده بود که با او خواهد بود:

15هر جا که بروی من با تو خواهم بود و از تو حمایت نموده، دوباره تو را به سلامت به این سرزمین باز خواهم آورد. تا آنچه به تو وعده داده‌ام به جا نیاورم تو را رها نخواهم کرد.»
( پیدایش 28:15 )

یعقوب به این وعده اعتماد نکرد. او کوشید برکت را با دست خود تضمین کند.

کشتی گرفتن با راه

از این نظر، یعقوب مدت‌ها پیش از آن شب کنار رود با خدا کشمکش می‌کرد. او در برابر راهی که خدا برایش مقرر کرده بود مقاومت می‌کرد و می‌کوشید از مسیر خودش به مقصد برسد. داوود پادشاه، در مزموری دربارهٔ بهای مقاومت در برابر خدا و آسودگی بخشوده‌شدن، آنچه را خدا در عوض پیشنهاد می‌کند توصیف می‌کند:

8خداوند می‌فرماید: «تو را هدایت خواهم نمود و راهی را که باید بروی به تو تعلیم خواهم داد؛ تو را نصیحت خواهم کرد و چشم از تو برنخواهم داشت! 9پس، مانند اسب و قاطر نباش که با لگام و افسار، هدایت و رام می‌شوند و از خود فهم و شعوری ندارند!»
( مزامیر 32:8-9 )

خدا نمی‌خواهد ما را مانند حیوانی سرکش بکشاند. او پیشنهاد می‌کند هدایتمان کند، اگر بگذاریم.

او خواست و خدا داد

با این حال، یعقوب تا برکت نگرفت رها نکرد و خدا آن را به او داد. او نامی تازه یافت، اسرائیل، و دوازده پسرش دوازده قبیلهٔ یک قوم کامل شدند. وقتی سرانجام عیسو را دید، بزرگ‌ترین ترسش از میان رفت:

4عیسو دوان‌دوان به استقبال او شتافت و او را در آغوش کشیده، بوسید و هر دو گریستند.
( پیدایش 33:4 )

اما قومی که نام او را داشت، اغلب الگوی قدیمی او را دنبال می‌کرد: دور شدن، کشمکش کردن و سپس بازگشتن. قرن‌ها بعد، خدا از طریق اشعیا دربارهٔ آن سخن گفت:

2تمام روز دستهایم را به سوی قومی سرکش دراز کردم. اما آنها به راههای گناه‌آلود و طریقهای کج خود می‌روند. 3آنها دائم مرا خشمگین می‌سازند. در مذبحهای باغهایشان به بتهای خویش قربانی تقدیم می‌کنند و برای آنها بخور می‌سوزانند. 4شبها به قبرستانهای داخل غارها می‌روند تا ارواح مردگان را پرستش کنند. گوشت خوک و خوراکهای حرام دیگر می‌خورند،
( اشعیا 65:2-4 )

بازوان خدا «تمام روز» گشوده بود. این همان شکیبایی است که یعقوب کنار رود با آن روبه‌رو شد.

پسری که کشتی نگرفت

سال‌ها بعد، کسی آمد که با راه خدا کشمکش نکرد. در شب پیش از مرگش، عیسی در باغی دعا کرد و خواست که رنجِ پیش رو از او برداشته شود. سپس خود را به نقشهٔ پدر سپرد:

39سپس کمی دورتر رفت و بر زمین افتاد و چنین دعا کرد: «پدر، اگر ممکن است، این جام رنج و عذاب را از مقابل من بردار؛ اما نه به خواهش من، بلکه به خواست تو.»
( متی 26:39 )

آنجا که یعقوب برای رسیدن به خواستهٔ خود کشتی گرفت، عیسی خواستهٔ خود را وانهاد. در او می‌بینیم که راه، وقتی بی‌جنگ پیموده شود، چگونه است.

این برای ما چه معنایی دارد

پس ما نیازی نداریم با خدا کشتی بگیریم. داوود از بهایی که مقاومت برایش داشت نوشت، و از آنچه یافت وقتی سرانجام از پنهان‌شدن دست کشید:

3وقتی گناهم را اعتراف نمی‌کنم، استخوانهایم می‌پوسند و تمام شب غصه و گریه امانم نمی‌دهد! 4تو، ای خداوند، شب و روز مرا تنبیه می‌کنی، به طوری که طراوت و شادابی خود را مانند بخار آب در گرمای تابستان از دست می‌دهم.
5اما وقتی در حضور تو به گناه خود اعتراف می‌کنم و خطایم را نمی‌پوشانم و به خود می‌گویم: «باید گناه خود را نزد خداوند اقرار کنم»، تو نیز گناه مرا می‌آمرزی.
( مزامیر 32:3-5 )

این همان دعوتی است که هوشع به اسرائیل تکرار کرد: بازگرد. و کتاب امثال آن را ساده بیان می‌کند:

5با تمام دل خود به خداوند اعتماد کن و بر عقل خود تکیه منما. 6در هر کاری که انجام می‌دهی خدا را در نظر داشته باش و او در تمام کارهایت تو را موفق خواهد ساخت.
( امثال 3:5-6 )

مانند یعقوب، ما نیز ممکن است شبی طولانی در چنگ خدا باشیم. خبر خوش این است که او در این کشمکش دشمن ما نیست. او کسی است که در واقع از او برکت می‌طلبیم.

کتاب مقدس، ترجمۀ معاصر (PCB)