Waarom lyk God so wreed teenoor mense?

In die Ou Testament lees ons baie verhale van mense en hele nasies wat swaar gevolge in die gesig gestaar het. Hierdie verhale laat ons dikwels met 'n swaar hart en 'n stil vraag: is God werklik so wreed? Dit is 'n eerlike vraag, en dit verdien 'n eerlike, onhaastige blik.

'n Heel ander wêreld

Kom ons begin deur te onthou hoe anders die antieke wêreld was. Dit was nie 'n veilige plek nie. Wreedheid was oral, die lewe was kort, en vir die meeste mense ook baie swaar. Wat ons ook al van daardie tye dink, ons behoort dit met daardie prentjie in gedagte te lees.

In daardie wêreld het God een nasie gekies om Sy wil na die ander te dra en om wet en orde onder mense te bring. Israel het die Torah en God se eie sorg ontvang, wat die nasie as 'n heilige voorbeeld vir die res van die wêreld afgesonder het. Oor baie eeue het God geduldig weer en weer probeer om die mensdom na iets beters te lei.

Dit is die moeite werd om op te let hoe ver die mensdom sedertdien gevorder het, van tye toe kinders op altare verbrand is, en toe mishandeling, slawerny en onreg doodgewoon was. God het alles onder beheer, tog wil Hy hê dat mense moet groei. Hy wil ons nie vernietig nie. Hy wil ons na 'n beter toekoms bring. En soos die geskiedenis wys, is dit baie moeilik om mense se harte na vriendelikheid, eerlikheid en onselfsugtigheid te draai, omdat mense steeds na die ou duisternis terugkeer.

Kom ons kyk wat die profete sê, in die volgorde waarin hulle geleef het, en laat hulle eie woorde wys wat aan die gang was.

Amos: 'n waarskuwing oor wreedheid tussen mense

Amos het in die agtste eeu voor Christus gepraat, eers met die nasies rondom Israel en toe met Israel self. Hy begin met hoe hulle mekaar behandel het. Ammon, 'n naburige nasie, het oorlog gemaak om sy grense uit te brei en het iets verskrikliks aan die swakstes gedoen:

So sê die HERE: Oor drie oortredinge van die kinders van Ammon, ja, oor vier, sal Ek dit nie afwend nie; omdat hulle die swanger vroue van Gílead oopgesny het om hulle grondgebied uit te brei.

( Amos 1:13 )

Dan wend Amos hom tot God se eie volk. Hulle was ook skuldig, en die lys wat volg handel oor geld en mag wat teen die armes gebruik word:

So sê die HERE: Oor drie oortredinge van Israel, ja, oor vier, sal Ek dit nie afwend nie; omdat hulle die regverdige vir geld verkoop het en die behoeftige vir 'n paar skoene. Hulle wat daarna hyg dat die stof van die aarde op die hoof van die armes kom, en wat die weg van die ellendiges buig; en die man en sy vader gaan na dieselfde jongedogter om my heilige Naam te ontheilig.

( Amos 2:6-7 )

Jeremia: 'n lang geduld en 'n hartseer

Jeremia het as profeet in Jerusalem gedien in die laaste dekades voordat die stad rondom 600 voor Christus aan Babilon geval het. Baie van sy mense het hulle tot die aanbidding van Baäl en Molog gewend, en kinders is op altare geoffer. Let op hoe God hieroor praat. Dit was iets wat Hy nooit gevra het nie, en waaraan Hy nooit eens gedink het nie:

En hulle het die hoogtes van Baäl gebou om hulle seuns met vuur te verbrand as brandoffers aan Baäl--iets wat Ek nie beveel of uitgespreek het nie, of wat in my hart nie opgekom het nie.

( Jeremia 19:5 )

Die profeet beskryf ook 'n land wat gely het as gevolg van die manier waarop sy mense geleef het:

Want die land is vol owerspelers; want die land treur weens die vloek, die weivelde van die woestyn verdor; ja, waar hulle na strewe, is sleg, en waar hulle hul krag in soek, onreg.

( Jeremia 23:10 )

Jeremia herinner die mense dan hoe lank God al met hulle praat. Drie-en-twintig jaar lank het hy hulle gewaarsku, en God het voor hom ander profete gestuur:

Vanaf die dertiende jaar van Josía, die seun van Amon, die koning van Juda, tot op hierdie dag--nou drie en twintig jaar lank--het die woord van die HERE tot my gekom; en ek het julle toegespreek, vroeg en laat, maar julle het nie geluister nie. Ook het die HERE al sy knegte, die profete, na julle gestuur, vroeg en laat--maar julle het nie geluister of julle oor geneig om te hoor nie-- met die woorde: Bekeer julle tog elkeen van sy verkeerde weg en van die boosheid van julle handelinge, en woon in die land wat die HERE aan julle en julle vaders gegee het, van eeu tot eeu;

( Jeremia 25:3-5 )

Die gevolge, toe hulle gekom het, was nie bedoel om die einde van die storie te wees nie. God het Sy volk hierdie belofte van sorg saam met die teregwysing gegee:

Want Ek is met jou, spreek die HERE, om jou te verlos. Want Ek sal 'n einde maak aan al die nasies waarheen Ek jou verstrooi het; maar aan jou sal Ek geen einde maak nie, maar Ek sal jou tugtig met mate, al sal Ek jou sekerlik nie ongestraf laat bly nie.

( Jeremia 30:11 )

Hy verduidelik ook waarom die teregwysing nodig was, en praat saggies met mense wat die pyn gevoel het en dit nie verstaan het nie:

Wat skreeu jy vanweë jou verbreking, jou smart wat ongeneeslik is? Omdat jou ongeregtigheid groot is, geweldig jou sondes, het Ek jou hierdie dinge aangedoen.

( Jeremia 30:15 )

En daar is 'n belofte dat dit eendag alles sin sal maak:

Die toorngloed van die HERE sal nie afgewend word nie, totdat Hy uitgevoer en tot stand gebring het die raadslae van sy hart; aan die einde van die dae sal julle dit verstaan.

( Jeremia 30:24 )

In die volgende hoofstuk sien ons die hart agter alles. Selfs terwyl Hy Israel teregwys, praat God van die nasie soos 'n ouer van 'n geliefde kind praat:

Is Efraim vir My 'n dierbare seun of 'n troetelkind? Want so dikwels as Ek teen hom spreek, dink Ek nog altyd aan hom; daarom is my ingewande oor hom in beroering; Ek sal My sekerlik oor hom ontferm, spreek die HERE.

( Jeremia 31:20 )

Mense in Jeremia se tyd het gesê dat kinders ly vir wat hulle ouers gedoen het. God antwoord dat elke mens vir sy eie keuses verantwoordelik is:

Maar elkeen sal weens sy eie ongeregtigheid sterwe; elke mens wat die groen druiwe eet, sy tande sal stomp word.

( Jeremia 31:30 )

Later, toe Jerusalem op die punt was om te val, het Jeremia weer gepraat oor die altare in die Dal van Ben-Hinnom, waar kinders aan die god Molog geoffer is, en God se hartseer daaroor is duidelik:

en hulle het die hoogtes van Baäl gebou wat in die dal van die seun van Hinnom is, om hulle seuns en hulle dogters vir Molog deur die vuur te laat gaan--iets wat Ek hulle nie beveel het nie en wat in my hart nie opgekom het nie, dat hulle hierdie gruwel sou bedrywe om Juda te laat sondig.

( Jeremia 32:35 )

Esegiël: die redes uiteengesit

Esegiël was 'n profeet onder die mense wat reeds van Jerusalem na Babilon weggevoer is. Sy boodskappe beskryf wat in die stad self aan die gang was. Eerstens 'n prentjie van 'n land vol geweld:

Maak 'n ketting klaar, want die land is vol bloedgerigte en die stad is vol geweld.

( Esegiël 7:23 )

Die mense het ook vir hulleself gesê dat God nie sien of omgee nie. God antwoord dat Hy alles sien:

Toe sê Hy vir my: Die ongeregtigheid van die huis van Israel en van Juda is buitengewoon groot, en die land is vol bloedskuld, en die stad is vol regsverbreking; want hulle sê: Die HERE het die land verlaat, en die HERE sien nie.

( Esegiël 9:9 )

Esegiël waarsku oor die harde oordele wat oor Jerusalem sou kom, en oor 'n verrassende doel daarin: oorlewendes sou na Babilon kom, en hulle verhale sou vir die ballinge wys dat niks sonder rede gebeur het nie.

Want so sê die Here HERE: Hoeveel te meer as Ek my vier kwaai gerigte, swaard en hongersnood en wilde diere en pes, op Jerusalem afstuur om daaruit mens en dier uit te roei! Maar kyk, daarin sal oorbly wat ontvlug, wat uitgebring word, seuns en dogters; kyk, hulle kom uit na julle toe, dat julle hulle weg en hulle handelinge kan sien, en julle getroos kan word oor die onheil wat Ek oor Jerusalem gebring het, oor alles wat Ek daaroor gebring het. Ja hulle sal julle troos as julle hulle weg en hulle handelinge sien; en julle sal weet dat Ek nie tevergeefs alles gedoen het wat Ek daarin gedoen het nie, spreek die Here HERE.

( Esegiël 14:21-23 )

God praat ook van Sy eie kinders wat aan afgode geoffer is, wat Hy as verraad ervaar het:

Verder het jy jou seuns en jou dogters geneem wat jy vir My gebaar het, en dié aan hulle geoffer om verteer te word. Was dit nie genoeg met jou hoererye nie, dat jy my kinders geslag en dié oorgegee het deurdat jy hulle vir hulle deur die vuur laat gaan het?

( Esegiël 16:20-21 )

En Hy herinner die mense aan Sodom, 'n stad wat bekend is vir sy lot. Die rede wat gegee word, kan verbasend wees. Dit was nie net geweld nie, maar ook hoogmoed, gemak, en om die rug op die armes te draai:

Kyk, dít was die ongeregtigheid van jou suster Sodom: In trotsheid, oorvloed van brood en sorgelose rus het sy en haar dogters geleef, maar sy het die hand van die arme en behoeftige nie versterk nie. En toe hulle hoogmoedig was en gruwelikheid voor my aangesig bedryf het, het Ek, toe Ek dit sien, hulle weggeruim.

( Esegiël 16:49-50 )

Laastens som Esegiël een vir een die oortredings op wat Jerusalem gevul het: leiers wat doodgemaak het, weduwees en weeskinders wat onreg aangedoen is, valse beskuldigings wat onskuldige mense na hul dood gestuur het, en wreedheid binne die gesin:

Kyk, die vorste van Israel was in jou, elkeen na sy krag, om bloed te vergiet. Hulle het vader en moeder in jou verag, die vreemdeling in jou met geweld behandel, wees en weduwee in jou verdruk. My heilige dinge het jy geminag en my sabbatte ontheilig. Kwaadsprekers was daar in jou om bloed te vergiet, en by jou het hulle op die berge geëet en skandelikheid in jou gedoen. Hulle het die skaamte van die vader in jou ontbloot; haar wat onrein was deur maandelikse onreinheid, het hulle in jou onteer. Die een het 'n gruwelike ding gedoen met die vrou van sy naaste, en die ander het sy skoondogter verontreinig deur 'n skandelike daad, en 'n derde het in jou sy suster, sy vader se dogter, onteer. Hulle het omkoopgeskenke in jou aangeneem om bloed te vergiet; rente en woeker het jy geneem en jou naaste te veel laat betaal deur verdrukking, maar My het jy vergeet, spreek die Here HERE.

( Esegiël 22:6-12 )

Wat ons hieruit kan leer

As ons hierdie gedeeltes in volgorde lees, word 'n prentjie duideliker. Die moeilikhede wat gekom het, is deur lang waarskuwings voorafgegaan. Hulle het op werklike wreedheid gevolg, veral teenoor die swakkes en die jonges. En hulle het gekom van 'n God wat van Sy volk praat as Sy geliefde kinders, wat geen behae daarin skep om hulle teregwys nie, en wat 'n toekoms daarna bly belowe.

Daar was baie moeilike tye, toe God besig was om mense terug te bring en hierdie wêreld 'n beter plek te maak. Ons het sedertdien ver gekom, en tog is daar vandag nog baie om onder ons te heel.

Lyding is deel van hierdie gebroke wêreld, en die Nuwe Testament steek dit nie weg nie. Dit sê ons ook dat God nie ver daarvandaan gestaan het nie. In Jesus het Hy daarin ingegaan, en dié wat Hom volg, vind dat selfs swaarkry Sy lewe kan wys:

Gedurig dra ons die doding van die Here Jesus in die liggaam om, sodat ook die lewe van Christus in ons liggaam openbaar kan word.

( 2 Korintiërs 4:10 )

Miskien is die beste antwoord op die vrae wat hierdie bladsye oproep 'n nederige een: om stadig te lees, om te vertrou dat God se geduld groter is as wat ons kan sien, en om Hom te vra om ons deel van die heling te maak.