ઈશ્વર લોકો પ્રત્યે આટલા ક્રૂર કેમ લાગે છે?

જૂના કરારમાં આપણે એવા લોકો અને આખાં રાષ્ટ્રોની ઘણી વાર્તાઓ વાંચીએ છીએ જેમણે ભારે પરિણામોનો સામનો કરવો પડ્યો. આ વાર્તાઓ ઘણી વાર હૃદય પર બોજ મૂકી જાય છે અને મનમાં એક શાંત પ્રશ્ન જગાવે છે: શું ઈશ્વર ખરેખર આટલા ક્રૂર છે? આ એક પ્રામાણિક પ્રશ્ન છે, અને તે પ્રામાણિક અને ઉતાવળ વગરની તપાસને યોગ્ય છે.

એક તદ્દન અલગ દુનિયા

ચાલો પહેલાં યાદ કરીએ કે પ્રાચીન દુનિયા કેટલી અલગ હતી. તે સલામત જગ્યા નહોતી. ક્રૂરતા સર્વત્ર હતી, જીવન ટૂંકું હતું, અને મોટા ભાગના લોકો માટે તે ખૂબ કઠિન પણ હતું. તે સમય વિશે આપણે ગમે તે વિચારીએ, પણ તેને આ ચિત્ર મનમાં રાખીને વાંચવો જોઈએ.

તે દુનિયામાં ઈશ્વરે એક રાષ્ટ્રને પસંદ કર્યું, જેથી તે બીજાઓ સુધી તેમની ઇચ્છા પહોંચાડે અને લોકો વચ્ચે કાયદો અને વ્યવસ્થા લાવે. ઇઝરાયલને તોરાહ અને ઈશ્વરની પોતાની કાળજી આપવામાં આવી, જેણે તે રાષ્ટ્રને આખી દુનિયા માટે એક પવિત્ર ઉદાહરણ તરીકે અલગ કર્યું. ઘણી સદીઓ સુધી ઈશ્વરે ધીરજથી વારંવાર માનવજાતને કંઈક વધુ સારા તરફ દોરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

ત્યારથી માનવજાત કેટલું આગળ વધી છે તે નોંધવા જેવું છે, એ સમયથી જ્યારે વેદીઓ પર બાળકોને બાળવામાં આવતાં, અને દુર્વ્યવહાર, ગુલામી અને અન્યાય સામાન્ય હતાં. ઈશ્વર દરેક બાબત પર અધિકાર ધરાવે છે, છતાં તે ઇચ્છે છે કે લોકો વિકાસ પામે. તે આપણો નાશ કરવા માગતા નથી. તે આપણને વધુ સારા ભવિષ્ય તરફ લઈ જવા માગે છે. અને ઇતિહાસ બતાવે છે તેમ, માનવ હૃદયને દયા, પ્રામાણિકતા અને નિઃસ્વાર્થતા તરફ વાળવું ખૂબ મુશ્કેલ છે, કારણ કે લોકો વારંવાર જૂના અંધકારમાં પાછા ફરે છે.

ચાલો પ્રબોધકો શું કહે છે તે તેઓ જે ક્રમમાં જીવ્યા તે ક્રમમાં જોઈએ, અને શું થઈ રહ્યું હતું તે તેમના પોતાના શબ્દોને બતાવવા દઈએ.

આમોસ: લોકો વચ્ચેની ક્રૂરતા વિશે ચેતવણી

આમોસે ઈસવીસન પૂર્વે આઠમી સદીમાં ઇઝરાયલની આસપાસનાં રાષ્ટ્રોને અને પછી ઇઝરાયલને પોતાને સંબોધ્યા. તે એકબીજા સાથેના તેમના વર્તનથી શરૂઆત કરે છે. પાડોશી રાષ્ટ્ર આમ્મોને પોતાની સરહદો વધારવા યુદ્ધ કર્યું હતું અને સૌથી નબળા લોકો સાથે ભયંકર કૃત્ય કર્યું હતું:

13યહોવાહ આ પ્રમાણે કહે છે,

“આમ્મોનીઓના ત્રણ ગુનાને લીધે, હા ચારને લીધે, હું તેઓને શિક્ષા કરવાનું માંડી વાળીશ નહિ,

કેમ કે પોતાના પ્રદેશની સરહદ વિસ્તારવા માટે

તેઓએ ગિલ્યાદમાં ગર્ભવતી સ્ત્રીઓને ચીરી નાખી છે.

( આમ. 1:13 )

પછી આમોસ ઈશ્વરના પોતાના લોકો તરફ વળે છે. તેઓ પણ દોષિત હતા, અને પછીની યાદી ગરીબો વિરુદ્ધ વપરાતા પૈસા અને સત્તા વિશે છે:

6યહોવાહ આ પ્રમાણે કહે છે;

“ઇઝરાયલના ત્રણ ગુનાને લીધે,

હા ચારને લીધે,

હું તેઓને શિક્ષા કર્યા વિના છોડીશ નહિ,

કેમ કે તેઓએ રૂપાને સારુ ન્યાયી લોકોને વેચ્યા છે

અને ગરીબોને પગરખાંની જોડના બદલામાં વેચ્યા છે.

7તેઓ ગરીબોના માથા પરની પૃથ્વીની ધૂળને માટે તલપે છે,

અને નમ્ર લોકોને સાચા માર્ગમાંથી દૂર ધકેલી દે છે.

પિતા અને પુત્ર એક જ સ્ત્રી પાસે ગયા છે

અને મારા પવિત્ર નામ પર બટ્ટો લગાડ્યો છે.

( આમ. 2:6-7 )

યર્મિયા: લાંબી ધીરજ અને એક દુઃખ

યર્મિયાએ બાબેલ સામે શહેરનું પતન થયું તેના અગાઉના છેલ્લા દાયકાઓમાં, લગભગ ઈસવીસન પૂર્વે ૬૦૦ની આસપાસ, યરુશાલેમમાં પ્રબોધક તરીકે સેવા કરી. તેના ઘણા લોકો બઆલ અને મોલેખની પૂજા તરફ વળ્યા હતા, અને વેદીઓ પર બાળકોનું અર્પણ થતું હતું. ધ્યાન આપો કે ઈશ્વર આ વિશે કેવી રીતે બોલે છે. આ એવું કંઈક હતું જે તેમણે ક્યારેય માગ્યું નહોતું, અને જેનો વિચાર પણ તેમના મનમાં આવ્યો નહોતો:

5પોતાના દીકરાઓને અગ્નિમાં બાળીને તેઓ બઆલની આગળ દહનીયાર્પણ ચઢાવે તે માટે તેઓએ બઆલનાં ઉચ્ચસ્થાનો બાંધ્યાં છે. એવું કરવાનું મેં ફરમાવ્યું નહોતું.

( યર્મિ. 19:5 )

પ્રબોધક એક એવા દેશનું પણ વર્ણન કરે છે જે તેના લોકોની જીવનશૈલીને કારણે દુઃખ ભોગવતો હતો:

10કેમ કે દેશ વ્યભિચારીઓથી ભરાઈ ગયો છે. આ કારણે દેશ શોક કરે છે.

જંગલમાંનાં બીડો સુકાઈ ગયાં છે. આ પ્રબોધકોનો’ માર્ગ દુષ્ટ છે; અને તેઓ પોતાની સત્તાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરતા નથી.

( યર્મિ. 23:10 )

પછી યર્મિયા લોકોને યાદ અપાવે છે કે ઈશ્વર તેમની સાથે કેટલા લાંબા સમયથી બોલતા આવ્યા હતા. તેવીસ વર્ષ સુધી તેણે તેમને ચેતવણી આપી હતી, અને ઈશ્વરે તેની અગાઉ બીજા પ્રબોધકો મોકલ્યા હતા:

3યહૂદિયાના રાજા આમોનના દીકરા યોશિયાના શાસનકાળના તેરમા વર્ષથી તે આજ પર્યંત એટલે ત્રેવીસ વર્ષની મુદત સુધી યહોવાહનું વચન મારી પાસે આવ્યું. કે હું આગ્રહથી તમને કહેતો આવ્યો છું, છતાં તમે મારું સાંભળ્યું નહિ. 4વળી યહોવાહે સર્વ સેવકોને એટલે પ્રબોધકોને તમારી પાસે મોકલ્યા છતાં પણ તમે તેઓનું સાંભળ્યું નહિ. અને સાંભળવાને કાન ધર્યો નહિ.

5આ પ્રબોધકોએ કહ્યું કે, તમે બધા તમારા દુષ્ટ વ્યવહાર અને દુષ્ટ કૃત્યોમાંથી પાછા ફરો અને જે ભૂમિ યહોવાહે તમને અને તમારા પિતૃઓને પુરાતનકાળથી આપી છે તેમાં સદાકાળ રહો.

( યર્મિ. 25:3-5 )

જ્યારે પરિણામો આવ્યાં, ત્યારે તે વાર્તાનો અંત બનવા માટે નહોતાં. ઈશ્વરે પોતાના લોકોને સુધારણાની સાથે કાળજીનું આ વચન આપ્યું:

11કેમ કે યહોવાહ કહે છે હું તમને બચાવવા સારુ તમારી સાથે છું’

અને તમને જે પ્રજાઓમાં મેં વિખેરી નાખ્યા છે તે લોકોનો પણ હું સંપૂર્ણ રીતે વિનાશ કરીશ. તોપણ હું તમારો વિનાશ કરીશ નહિ,

હું તમને ન્યાયની રૂએ શિક્ષા કરીશ અને નિશ્ચે તને શિક્ષા કર્યા વગર જવા દઈશ નહિ.’

( યર્મિ. 30:11 )

તે એ પણ સમજાવે છે કે સુધારણા શા માટે જરૂરી હતી, અને પીડા અનુભવતા પણ તેને ન સમજતા લોકો સાથે નમ્રતાથી બોલે છે:

15તારા ઘાને લીધે તું કેમ બૂમો પાડે છે? તારા ઘાનો કોઈ ઇલાજ નથી.

તારા અપરાધો ઘણા થવાને લીધે તારા અપરાધો વધી ગયા જેને લીધે આ શિક્ષા કરવાની મને ફરજ પડી.

( યર્મિ. 30:15 )

અને એક વચન પણ છે કે એક દિવસ બધું સમજાઈ જશે:

24યહોવાહની યોજના અમલમાં આવે છે. તેઓ સિદ્ધ કરે નહિ ત્યાં સુધી તેમનો ક્રોધ શાંત થાય તેમ નથી,

ભવિષ્યમાં તે તમને સમજાશે.”

( યર્મિ. 30:24 )

આગલા અધ્યાયમાં આપણે આ બધા પાછળનું હૃદય જોઈએ છીએ. ઇઝરાયલને સુધારતી વખતે પણ ઈશ્વર તે રાષ્ટ્ર વિશે એવી રીતે બોલે છે જેમ માતાપિતા પોતાના વહાલા બાળક વિશે બોલે છે:

20શું એફ્રાઇમ મારો લાડકો દીકરો છે? શું તે પ્રિય દીકરો છે?

હું જ્યારે તેની વિરુદ્ધ બોલું છું ત્યારે પાછો તને યાદ કરું છું. અને મારું હૃદય તને ઝંખે છે. હું ચોક્કસ તારા પર અનુકંપા બતાવીશ. એમ યહોવાહ કહે છે.

( યર્મિ. 31:20 )

યર્મિયાના સમયમાં લોકો કહેતા કે માતાપિતાએ જે કર્યું તેની સજા બાળકો ભોગવે છે. ઈશ્વર જવાબ આપે છે કે દરેક વ્યક્તિ પોતાની પસંદગીઓ માટે પોતે જવાબદાર છે:

30કેમ કે દરેક માણસ પોતાના પાપને લીધે મરશે; જે માણસો ખાટી દ્રાક્ષ ખાશે તેઓના દાંત ખટાઈ જશે.

( યર્મિ. 31:30 )

પછી, જ્યારે યરુશાલેમનું પતન થવાનું હતું, ત્યારે યર્મિયાએ બેન-હિન્નોમની ખીણમાં આવેલી વેદીઓ વિશે ફરીથી વાત કરી, જ્યાં મોલેખ દેવ માટે બાળકોનું બલિદાન કરવામાં આવતું હતું, અને તે વિશે ઈશ્વરનું દુઃખ સ્પષ્ટ દેખાય છે:

35ત્યાં તેઓએ મોલેખની સેવામાં પોતાના સંતાનોને અગ્નિમાં હોમવા તેમણે બેન-હિન્નોમની ખીણમાં બઆલ માટે ઉચ્ચસ્થાન બાંધ્યાં છે. મેં એવી આજ્ઞા તેઓને આપી નથી કે આવા તિરસ્કારપાત્ર કાર્ય કરીને યહૂદિયાની પાસે પાપ કરાવે. એવો વિચાર મારા મનમાં આવ્યો જ નથી.

( યર્મિ. 32:35 )

હઝકિયેલ: કારણો સ્પષ્ટ રીતે રજૂ

હઝકિયેલ એવા લોકો વચ્ચે પ્રબોધક હતો જેમને યરુશાલેમથી બાબેલ લઈ જવામાં આવ્યા હતા. તેના સંદેશાઓ શહેરમાં પાછળ શું થઈ રહ્યું હતું તેનું વર્ણન કરે છે. સૌ પ્રથમ, હિંસાથી ભરેલા દેશનું ચિત્ર:

23સાંકળો બનાવો, કેમ કે દેશ રક્તના ન્યાયથી,

અને નગર હિંસાથી ભરપૂર છે.

( હઝ. 7:23 )

લોકો પોતાને એવું પણ કહેતા કે ઈશ્વર જોતા નથી અથવા કાળજી લેતા નથી. ઈશ્વર જવાબ આપે છે કે તે બધું જુએ છે:

9તેમણે મને કહ્યું: “ઇઝરાયલના તથા યહૂદિયાના લોકોના અપરાધ અતિશય મોટા છે. સમગ્ર દેશ રક્તપાત તથા અધમતાથી ભરપૂર છે. તેઓ કહે છે કે ‘યહોવાહે દેશને છોડી દીધો છે,’ ‘યહોવાહ જોતા નથી.’”

( હઝ. 9:9 )

હઝકિયેલ યરુશાલેમ પર આવનારા કઠોર ન્યાયચુકાદાઓની ચેતવણી આપે છે, અને તેમાં એક આશ્ચર્યજનક હેતુ પણ છે: બચી ગયેલા લોકો બાબેલ આવશે, અને તેમની વાતો દેશનિકાલ થયેલાઓને બતાવશે કે કંઈ પણ કારણ વગર બન્યું નહોતું.

21કેમ કે પ્રભુ યહોવાહ આમ કહે છે: “યરુશાલેમમાંથી હું બન્નેનો એટલે માણસો તથા પશુઓનો સંહાર કરવાને હું તેના પર મારી ચાર સખત શિક્ષાઓ એટલે દુકાળ, તલવાર, જંગલી પશુઓ તથા મરકી મોકલીશ.

22તોપણ જુઓ, તેમાંના એક ભાગને જીવતો રાખવામાં આવશે, તેઓને, દીકરા અને દીકરીઓને બહાર લઈ જવામાં આવશે. જુઓ, તેઓ તમારી પાસે બહાર આવશે, તમે તેઓનાં આચરણ તથા કૃત્યો જોશો, જે શિક્ષા મેં યરુશાલેમ પર મોકલી છે તે વિષે, એટલે જે સર્વ મેં દેશ પર મોકલ્યું છે તે વિષે તમારા મનમાં સાંત્વના થશે. 23જ્યારે તમે તેઓનાં આચરણ તથા કૃત્યો જોશો, ત્યારે તમારું મન સાંત્વના પામશે, ત્યારે તમે જાણશો કે જે સર્વ બાબતો મેં તેની વિરુદ્ધ કરી છે તે અમથી કરી નથી.” આમ પ્રભુ યહોવાહ કહે છે.

( હઝ. 14:21-23 )

ઈશ્વર પોતાનાં બાળકોને મૂર્તિઓને અર્પણ કરવામાં આવતાં હોવાની વાત પણ કરે છે, જેને તેમણે વિશ્વાસઘાત તરીકે અનુભવ્યું:

20“વળી મેં તને જે દીકરા-દીકરીઓના દાન આપ્યાં તેઓને લઈને તેં તેઓને બલિદાન તરીકે આપ્યાં. શું તારો આ વ્યભિચાર તને નાની વાત લાગે છે? એટલું જ શું તારે માટે પૂરતું નહોતું, 21તેં મારાં બાળકોને તેઓને માટે અગ્નિમાં બલિદાન કરીને મારી નાખ્યાં.

( હઝ. 16:20-21 )

અને તે લોકોને સદોમની યાદ અપાવે છે, જે તેના અંજામ માટે પ્રખ્યાત શહેર છે. જે કારણ આપવામાં આવ્યું છે તે કદાચ આશ્ચર્યજનક લાગે. તે ફક્ત હિંસા નહોતી, પણ અભિમાન, સુખસગવડ અને ગરીબો તરફથી મોં ફેરવી લેવું હતું:

49જો, તારી બહેન સદોમનાં પાપ આ પ્રમાણે હતાં: અભિમાન, આળસ તથા અન્નની પુષ્કળતા તથા જાહોજલાલીને લીધે તે તથા તેની દીકરીઓ અભિમાની થઈ ગઈ હતી. વળી તેઓ ગરીબોને કે દુ:ખીઓને કદી મદદ કરતી નહોતી. 50તે અભિમાની હતી અને મારી આગળ ધિક્કારપાત્ર કૃત્યો કરતી હતી, તેથી મને યોગ્ય લાગ્યું તે પ્રમાણે મેં તેઓને દૂર કરી.

( હઝ. 16:49-50 )

છેલ્લે, હઝકિયેલ યરુશાલેમમાં ભરાયેલાં દુષ્કૃત્યોને એક પછી એક ગણાવે છે: હત્યા કરનારા આગેવાનો, અન્યાય સહન કરતી વિધવાઓ અને અનાથો, નિર્દોષ લોકોને મૃત્યુ સુધી પહોંચાડતા ખોટા આરોપો, અને કુટુંબની અંદરની ક્રૂરતા:

6જો, ઇઝરાયલના સરદારો પોતાના બળથી લોહી વહેવડાવાને તારી અંદર આવે છે. 7તેઓએ તારા માતાપિતાનો આદર કર્યો નથી, તારી મધ્યે વિદેશીઓને સુરક્ષા માટે નાણાં આપવા પડે છે. તેઓ અનાથો તથા વિધવાઓ ઉપર ત્રાસ ગુજારે છે. 8તું મારી પવિત્ર વસ્તુઓને ધિક્કારે છે. અને મારા વિશ્રામવારોને અપવિત્ર કર્યાં છે. 9તારી મધ્યે ચાડિયા લોહી વહેવડાવનારા થયા છે, તેઓ પર્વત પર ખાય છે. તેઓ તારી મધ્યે જાતીય પાપો આચરે છે.

10તારી અંદર તેઓએ પોતાના પિતાઓની આબરૂ ઉઘાડી કરી છે. સ્ત્રીની અશુદ્ધતા સમયે તેઓએ તે અશુદ્ધ સ્ત્રી સાથે બળાત્કાર કર્યો છે. 11માણસોએ પોતાના પડોશીની પત્નીઓ સાથે ધિક્કારપાત્ર કૃત્યો કર્યાં છે, તેઓએ લંપટતાથી પોતાની પૂત્રવધુને ભ્રષ્ટ કરી છે; ત્રીજાએ પોતાની બહેન સાથે એટલે કે પોતાના બાપની દીકરી સાથે બળાત્કાર કર્યો છે. 12તારી મધ્યે લોકોએ લાંચ લઈને લોહી વહેવડાવ્યું છે. તેં તેઓની પાસેથી વ્યાજ તથા નફો લીધા છે, તેં જુલમ કરીને તારા પડોશીને નુકસાન કર્યું છે, મને તું ભૂલી ગયો છે.” આમ પ્રભુ યહોવાહ કહે છે.

( હઝ. 22:6-12 )

આમાંથી આપણે શું શીખી શકીએ

જ્યારે આપણે આ ફકરાઓ ક્રમમાં વાંચીએ છીએ, ત્યારે એક ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ થતું જાય છે. જે મુશ્કેલીઓ આવી તેની પહેલાં લાંબી ચેતવણીઓ આપવામાં આવી હતી. તે વાસ્તવિક ક્રૂરતા પછી આવી, ખાસ કરીને નબળાં અને નાનાં લોકો પ્રત્યે. અને તે એવા ઈશ્વર તરફથી આવી જે પોતાના લોકોને પોતાનાં વહાલાં બાળકો તરીકે વર્ણવે છે, જે તેમને સુધારવામાં આનંદ લેતા નથી, અને જે તે પછી ભવિષ્યનું વચન આપતા રહે છે.

ઘણા કઠિન સમયો હતા, જ્યારે ઈશ્વર લોકોને પાછા વાળવા અને આ દુનિયાને વધુ સારી જગ્યા બનાવવા કાર્ય કરી રહ્યા હતા. ત્યારથી આપણે લાંબો રસ્તો કાપ્યો છે, છતાં આજે પણ આપણી વચ્ચે સુધારવા જેવું ઘણું છે.

દુઃખ આ તૂટેલી દુનિયાનો એક ભાગ છે, અને નવો કરાર તેને છુપાવતો નથી. તે એ પણ કહે છે કે ઈશ્વર તેનાથી દૂર ઊભા રહ્યા નહોતા. ઈસુમાં તેમણે તેમાં પ્રવેશ કર્યો, અને જેઓ તેમને અનુસરે છે તેઓ શોધે છે કે મુશ્કેલી પણ તેમનું જીવન પ્રગટ કરી શકે છે:

10ઈસુનું મરણ અમારા શરીરમાં સદા રાખીએ છીએ, એ સારુ કે ઈસુનું જીવન અમારાં શરીરદ્વારા જાહેર થાય.

( 2 કરિં. 4:10 )

કદાચ આ પાનાં જે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે તેનો શ્રેષ્ઠ જવાબ નમ્ર હોય છે: ધીમે ધીમે વાંચવું, એવો ભરોસો રાખવો કે ઈશ્વરની ધીરજ આપણે જોઈ શકીએ તેના કરતાં વધારે છે, અને તેમને પ્રાર્થના કરવી કે તે આપણને સુધારણાના કાર્યનો ભાગ બનાવે.