देव लोकांप्रती इतका क्रूर का वाटतो?

जुन्या करारात आपण अनेक लोकांच्या आणि संपूर्ण राष्ट्रांच्या वाट्याला आलेल्या कठोर परिणामांच्या कथा वाचतो. या कथा अनेकदा आपल्या मनावर जडपणा ठेवून जातात आणि एक शांत प्रश्न मनात उभा करतात: देव खरोखरच इतका क्रूर आहे का? हा प्रामाणिक प्रश्न आहे आणि त्याकडे प्रामाणिकपणे व शांतपणे पाहणे योग्य आहे.

एक अगदी वेगळे जग

प्राचीन जग किती वेगळे होते हे आधी लक्षात घेऊ या. ते सुरक्षित ठिकाण नव्हते. क्रूरता सर्वत्र होती, आयुष्य अल्प होते आणि बहुतेक लोकांसाठी ते अतिशय कठीणही होते. त्या काळाबद्दल आपले मत काहीही असले, तरी हे चित्र मनात ठेवूनच आपण ते वाचले पाहिजे.

त्या जगात देवाने आपली इच्छा इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आणि लोकांमध्ये नियम व सुव्यवस्था आणण्यासाठी एका राष्ट्राची निवड केली. इस्राएलला तोराह आणि देवाची स्वतःची काळजी लाभली, ज्यामुळे ते राष्ट्र उर्वरित जगासाठी एक पवित्र आदर्श म्हणून वेगळे ठरले. अनेक शतके देवाने संयमाने पुन्हा पुन्हा मानवजातीला काहीतरी अधिक चांगल्याकडे नेण्याचा प्रयत्न केला.

तेव्हापासून मानवजात किती पुढे आली आहे हे पाहण्यासारखे आहे. त्या काळी मुलांना वेदीवर जाळले जात असे, आणि अत्याचार, गुलामगिरी व अन्याय हे सर्वसामान्य होते. देव सर्व गोष्टींवर नियंत्रण ठेवतो, तरीही लोकांनी प्रगती करावी अशी त्याची इच्छा आहे. तो आपला नाश करू इच्छित नाही. तो आपल्याला अधिक चांगल्या भविष्याकडे नेऊ इच्छितो. आणि इतिहास दाखवतो त्याप्रमाणे, मानवी हृदये दया, प्रामाणिकपणा आणि निःस्वार्थपणाकडे वळवणे फार कठीण आहे, कारण लोक पुन्हा पुन्हा जुन्या अंधाराकडे परततात.

संदेष्टे काय म्हणतात ते ते ज्या क्रमाने होऊन गेले त्या क्रमाने पाहू या, आणि काय घडत होते ते त्यांच्याच शब्दांतून दिसू द्या.

आमोस: माणसामाणसांतील क्रूरतेबद्दल इशारा

आमोस इ.स.पू. आठव्या शतकात इस्राएलभोवतीच्या राष्ट्रांशी आणि नंतर खुद्द इस्राएलशी बोलला. तो त्यांच्या एकमेकांशी वागण्यापासून सुरुवात करतो. शेजारचे राष्ट्र अम्मोन याने आपल्या सीमा वाढवण्यासाठी युद्ध केले होते आणि सर्वात दुर्बलांवर भयंकर अत्याचार केला होता:

13परमेश्वर असे म्हणतो,

“अम्मोनांच्या संतानाच्या तिन्ही पापांबद्दल, अगदी चारहींमुळे,

मी शिक्षा करण्यापासून फिरणार नाही.

कारण त्यांनी गिलादामध्ये गर्भवतींना फाडून टाकले,

ह्यासाठी की आपल्या देशाचा सीमांचा विस्तार करावा.

( आमो. 1:13 )

मग आमोस देवाच्या स्वतःच्या लोकांकडे वळतो. तेही दोषी होते, आणि त्यानंतरची यादी गरिबांच्या विरोधात पैशाचा आणि सत्तेचा वापर करण्याबद्दल आहे:

6परमेश्वर असे म्हणतो:

“इस्राएलच्या तिन्ही अपराधांमुळे,

तर अगदी चारहींमुळे,

मी त्यास शिक्षा करण्यापासून मागे फिरणार नाही.

कारण त्यांनी चांदीसाठी निरपराध

आणि पायातील वाहाणांच्या एका जोड्यासाठी गरिबास विकले आहे.

7जसे लोक माती पायाखाली तुडवतात तसेच ते गरीबांची मस्तके मातीत तुडवतात;

आणि मुलांनी व त्यांच्या वडीलांनी एकाच स्त्रीशी संबंध ठेवले,

अशासाठी की माझे नाव धुळीस मिळावे.

( आमो. 2:6-7 )

यिर्मया: दीर्घ संयम आणि एक दुःख

यिर्मयाने बाबेलच्या हाती पडण्यापूर्वीच्या शेवटच्या दशकांत, सुमारे इ.स.पू. ६०० मध्ये, यरुशलेमेत संदेष्टा म्हणून सेवा केली. त्याच्या अनेक लोकांनी बाल आणि मोलेख यांच्या उपासनेकडे वळले होते आणि मुलांना वेदीवर अर्पण केले जात होते. देव याबद्दल कसे बोलतो ते पाहा. त्याने हे कधी सांगितले नव्हते, आणि त्याच्या मनातही कधी आले नव्हते:

5यहूदाच्या राजाने बाल दैवतासाठी उच्चासने बांधली त्यामध्ये ते आपल्या मुलांना अग्नीत होमार्पण जाळत असत. असे काही मी त्यांना करायला आज्ञा दिली नसून पण. आणि असे कधीही माझ्या मनातही आले नाही.

( यिर्म. 19:5 )

संदेष्टा अशा देशाचेही वर्णन करतो जो तेथील लोकांच्या जगण्याच्या पद्धतीमुळे दुःख सोसत होता:

10कारण व्यभिचाऱ्यांनी राष्ट्र भरला आहे, यास्तव राष्ट्र शोक करीत आहे.

रानातील कुरणे वाळून गेली आहे. संदेष्ट्यांचे मार्ग दुष्ट आहेत, ते त्यांची शक्ती चुकीच्या पद्धतीने वापरतात.

( यिर्म. 23:10 )

यिर्मया नंतर लोकांना आठवण करून देतो की देव किती काळापासून त्यांच्याशी बोलत होता. तेवीस वर्षे त्याने त्यांना इशारा दिला होता, आणि त्याच्या आधी देवाने इतर संदेष्टे पाठवले होते:

3यहूदाचा राजा आमोन ह्याचा मुलगा योशीया ह्याच्या कारकिर्दीच्या तेराव्या वर्षापासून तर गेली तेवीस वर्षे परमेश्वराचे वचन माझ्याकडे येत आले आहे, मी तेव्हापासून आजपर्यंत तुम्हास ते ऐकवित आलो. पण तुम्ही ऐकले नाही आणि लक्ष दिले नाही. 4परमेश्वराने, त्याच्या सेवकांना संदेष्ट्यांना पुन्हा पुन्हा तुमच्याकडे पाठवले, ते बाहेर जाण्यासाठी उत्सुक होते, पण तुम्ही त्यांचे ऐकले नाही. तुम्ही त्यांच्याकडे लक्षसुद्धा दिले नाही. 5ते संदेष्टे म्हणाले, “प्रत्येक मनुष्य आपल्या वाईट कृत्यांपासून, आपल्या कर्माच्या दुष्टतेपासून फिरा, आणि जे राष्ट्र परमेश्वराने तुम्हास आणि तुमच्या पूर्वजांना कायमचा राहण्यास दिला, त्यामध्ये जा.

( यिर्म. 25:3-5 )

जेव्हा परिणाम आले, तेव्हा ते कथेचा शेवट असावेत असा त्यांचा हेतू नव्हता. देवाने आपल्या लोकांना शिस्तीबरोबरच काळजीचे हे अभिवचन दिले:

11कारण परमेश्वर असे म्हणतो, मी तुला तारायला तुम्हाबरोबर आहे.

मग मी ज्या राष्ट्रातून तुझी पांगापांग केली आहे. त्या सर्वांचा मी पूर्ण शेवट करीन, पण मी खात्रीने तुझा शेवट करणार नाही,

तरी मी तुला न्यायाने शासन करीन आणि खचीत तुला शिक्षा केल्यावाचून सोडणार नाही.

( यिर्म. 30:11 )

सुधारणेची गरज का होती हेही तो सांगतो, आणि वेदना अनुभवणाऱ्या पण ती न समजणाऱ्या लोकांशी तो हळुवारपणे बोलतो:

15तुझ्या जखमेमुळे तू मदतीसाठी का ओरडतो? तुझ्या यातना बऱ्या न होऊ शकणाऱ्या आहेत.

कारण तुझ्या पुष्कळ अन्यायामुळे, तुझ्या असंख्य पापामुळे मी तुला या गोष्टी केल्या आहेत.

( यिर्म. 30:15 )

आणि एक अभिवचनही आहे की एक दिवस सर्व काही उलगडेल:

24परमेश्वर आपल्या हृदयाचे उद्देश पूर्ण करून सिद्धीस नेईपर्यंत त्याचा संतप्त क्रोध परत जाणार नाही.

अंतीम दिवसात, तुम्हास ते समजतील.

( यिर्म. 30:24 )

पुढच्या अध्यायात आपल्याला या सगळ्यामागील हृदय दिसते. इस्राएलला शिस्त लावत असतानाही देव त्या राष्ट्राबद्दल असे बोलतो जसे एखादे पालक आपल्या लाडक्या मुलाबद्दल बोलते:

20एफ्राईम माझे बहुमूल्य मुल नाही काय? तो माझा प्रिय मोहक मुलगा नाही का?

कारण जरी कधी मी त्याच्याविरुध्द बोललो, तरी खचित मी त्यास आपल्या मनात प्रेमाने आठवण करीतच असतो. याप्रकारे माझे हृदय त्याच्यासाठी कळवळते.

मी खरोखर त्याच्यावर दया करीन. असे परमेश्वर म्हणतो.

( यिर्म. 31:20 )

यिर्मयाच्या काळातील लोक म्हणत असत की आईवडिलांनी केलेल्या कृत्यांसाठी मुले दुःख भोगतात. देव उत्तर देतो की प्रत्येक व्यक्ती आपल्या स्वतःच्या निवडींसाठी जबाबदार आहे:

30कारण प्रत्येक मनुष्य आपल्या स्वतःच्या अन्यायात मरेल. जो प्रत्येकजण आंबट द्राक्षे खाईल, त्याचेच दात आंबतील.”

( यिर्म. 31:30 )

पुढे, यरुशलेमेचा पाडाव होणार असताना, यिर्मया पुन्हा बेन-हिन्नोमच्या खोऱ्यातील वेद्यांविषयी बोलला, जेथे मोलेख देवतेला मुलांचा बळी दिला जात होता, आणि त्याबद्दलचे देवाचे दुःख स्पष्ट दिसते:

35आणि त्यांनी बआल देवाची जी उंचस्थाने हिन्नोमाच्या मुलाच्या खोऱ्यात आहेत ती त्यांनी आपली मुले व मुली यांचा मोलख देवाला होमार्पण करण्यासाठी बांधली. हे काही करण्याची आज्ञा मी त्यांना कधीच दिली नव्हती. आणि यहूदाने पाप करावे म्हणून त्यांनी किळसवाणी गोष्टी कराव्या, असे माझ्या कधीही मनातसुद्धा आले नव्हते.

( यिर्म. 32:35 )

यहेज्केल: कारणे मांडलेली

यहेज्केल हा आधीच यरुशलेमेतून बाबेलला नेण्यात आलेल्या लोकांमधील संदेष्टा होता. त्याचे संदेश तिकडे शहरात काय घडत होते त्याचे वर्णन करतात. प्रथम, हिंसाचाराने भरलेल्या देशाचे चित्र:

23साखळी तयार करा, कारण भूमी रक्ताच्या न्यायाच्या निकालाने पूर्ण भरुन गेली आहे, शहर हिंसक बनले आहे.

( यहे. 7:23 )

लोक स्वतःलाही सांगत की देव पाहत नाही आणि त्याला काळजी नाही. देव उत्तर देतो की तो सर्व काही पाहतो:

9तो मला म्हणाला, “इस्राएल आणि यहूदाचे अपराध फार वाढत आहेत, शहर व भूमी रक्ताने भरलेली आहे आणि ते दुरुपयोग करून म्हणतात, परमेश्वर देव आम्हास विसरला तो आम्हास बघत नाही.

( यहे. 9:9 )

यहेज्केल यरुशलेमेवर येणाऱ्या कठोर न्यायनिवाड्यांचा आणि त्यामागील एका आश्चर्यकारक हेतूचा इशारा देतो: वाचलेले लोक बाबेलला येतील, आणि त्यांच्या कथा बंदिवानांना दाखवतील की कारणाशिवाय काहीही घडले नव्हते.

21कारण प्रभू परमेश्वर देव असे म्हणतो, मी निश्चित शिक्षा करण्यासाठी चार प्रकारच्या त्रासदायक गोष्टी पाठवणार आहे. दुष्काळ, तलवार, जंगली पशु, मरी ही माझी चार हत्यार यरूशलेमेच्या मनुष्य आणि प्राणी यांना नष्ट करेल, तेव्हा त्यांचा बचाव कसा होईल असे परमेश्वर देव म्हणतो. 22त्यांच्यामध्ये तरी काही उरलेले राहतील, त्यांच्या मुला मुलींना मी बाहेर आणिन, पाहा ते तुम्हाकडे येतील; तुम्ही त्यांचे मार्ग आणि काम पाहाल; तेव्हा यरूशलेमेवर संकट आणल्याबद्दल त्यांना दिलासा देईन. 23तेव्हा त्यांचे मार्ग आणि कार्य पाहून तुम्हास दिलासा मिळेल, त्यांचे मी जे काही केले ते सगळे मी निरर्थक केले नाही. हे तुम्हास कळेल असे परमेश्वर देव म्हणतो.

( यहे. 14:21-23 )

देव आपल्या स्वतःच्या मुलांना मूर्तींना अर्पण केले जाण्याबद्दलही बोलतो, आणि तो त्याला विश्वासघात समजला:

20मग तुझ्या पुत्र कन्यांना जे माझ्यापासून जन्मले त्यांना तू खाऊन टाकण्यासाठी अर्पण केले आणि वेश्याकर्म केलेस. 21तू मूर्तीच्यापुढे माझ्या लेकरांना अग्नीने जाळून खाक केले व त्यांचे अग्नीअर्पण केले.

( यहे. 16:20-21 )

आणि तो लोकांना सदोमची आठवण करून देतो, जे नगर आपल्या नाशासाठी प्रसिद्ध आहे. सांगितलेले कारण आश्चर्यकारक वाटू शकते. ते केवळ हिंसाचार नव्हते, तर गर्व, सुखासीनता आणि गरिबांकडे पाठ फिरवणे हे होते:

49पाहा! सदोम या तुझ्या बहिणीचे हे पातक आहे. ती आपल्या फुरसतीत सर्व बाबतीत उध्दट, निष्काळजी, करुणाहीन, होती. तिने व तिच्या मुलीने गरजू व गरीबांना मदतीचा हात पुढे केला नाही. 50ती उध्दट आणि किळसवाणी कार्य तिने माझ्या पुढे केले आहे, तुझ्या देखत मी तुला हुसकावून दिले आहे.

( यहे. 16:49-50 )

शेवटी, यहेज्केल यरुशलेमेत भरलेल्या अन्यायांची एकेक करून यादी देतो: खून करणारे नेते, अन्याय झालेल्या विधवा व अनाथ, निरपराध लोकांना मृत्यूला पाठवणारे खोटे आरोप, आणि कुटुंबातील क्रूरता:

6पहा, इस्राएलाच्या शास्त्यानो तुमच्या स्वबळाने रक्तपात केला आहे. 7त्यांनी आपल्या आईबापांचा अनादर केला आहे. व त्यांनी तुमच्यामध्ये विदेशांच्या कारवाया केल्या आहे. तुमच्यातील विधवा आणि अनाथांना त्यांनी तुमच्या वाईट वागणुक दिली आहे. 8तू माझ्या पवित्र वस्तुंना तुच्छ लेखल्या आहेस व माझ्या शब्बाथाचा अनादर केला आहे. 9बदनामी कारक पुरुषांनी क्रमाने येऊन रक्त ओतले व उंच स्थानी जाऊन भोजन केले, व त्यांनी माझ्या पुढे दुष्टपणा केला आहे.

10तुझ्याकडे तुझ्या बापाची नग्नता उघड झाली आहे त्यांनी ऋतूमती अशुद्धतेत स्त्रिला भ्रष्ट केले आहे. 11ज्या पुरुषांनी आपल्या शेजाऱ्याच्या पत्नीशी घृणास्पद वर्तन केले आहे. ज्या पुरुषाने आपल्या सुनेला लज्जास्पद अशुद्ध केले; असा पुरुष ज्याने आपल्या वडिलाच्या मुलीला बहिणीला भ्रष्ट केले ते सर्व कृत्ये तुझ्यामध्ये झालेले आहे. 12असा पुरुष रक्तपात करण्यासाठी लाच घेतो, तू अति प्रमाणात व्याज घेतो, तू तुझ्या कामाने शेजाऱ्याचे नुकसान केले आहेस, आणि तू मला विसरला आहेस. असे परमेश्वर देव जाहीर करतो.

( यहे. 22:6-12 )

यातून आपण काय घेऊ शकतो

ही वचने क्रमाने वाचताना एक चित्र अधिक स्पष्ट होत जाते. आलेल्या संकटांच्या आधी दीर्घ इशारे दिले गेले होते. ती संकटे खऱ्या क्रूरतेनंतर आली, विशेषतः दुर्बळ आणि लहानांवरील क्रूरतेनंतर. आणि ती अशा देवाकडून आली जो आपल्या लोकांना आपली लाडकी मुले म्हणून संबोधतो, त्यांना शिस्त लावण्यात ज्याला आनंद वाटत नाही, आणि जो त्यानंतरच्या भविष्याचे अभिवचन देत राहतो.

तो खूप कठीण काळ होता, जेव्हा देव लोकांना परत वळवण्यासाठी आणि हे जग अधिक चांगले करण्यासाठी कार्य करत होता. तेव्हापासून आपण खूप पुढे आलो आहोत, तरीही आज आपल्यामध्ये सुधारण्यासारखे अजून पुष्कळ आहे.

दुःख हा या भग्न जगाचा भाग आहे, आणि नवा करार ते लपवत नाही. तो हेही सांगतो की देव त्यापासून दूर उभा राहिला नाही. येशूमध्ये तो त्यात उतरला, आणि जे त्याच्यामागे चालतात त्यांना आढळते की कठीण प्रसंगही त्याचे जीवन प्रकट करू शकतो:

10आम्ही निरंतर आमच्या शरीरात येशूचे मरण घेऊन जात असतो; यासाठी की, आमच्या शरीरात येशूचे जीवनही प्रकट व्हावे.

( 2 करिं. 4:10 )

या पानांनी उपस्थित केलेल्या प्रश्नांना कदाचित सर्वोत्तम प्रतिसाद नम्रतेचा असेल: हळूहळू वाचणे, देवाचा संयम आपल्याला दिसतो त्यापेक्षा मोठा आहे यावर विश्वास ठेवणे, आणि सुधारणेच्या कार्यात आपल्यालाही सहभागी करून घेण्यास त्याला विनंती करणे.