मुख्य मजकुराकडे जा

याकोब देवाशी झुंजला आणि जिंकला. याचा अर्थ काय?

याकोब पहाटेच्या वेळी देवाच्या एका दूताशी कुस्ती खेळतो, दृढनिश्चय आणि नम्रतेने त्याला घट्ट धरून ठेवतो, जे विश्वासातील चिकाटीचे आणि देवाकडून मिळणाऱ्या आशीर्वादाचे प्रतीक आहे.

भाऊ एसावाला भेटण्यासाठी घरी परतत असताना याकोब रात्रभर देवाशी झुंजला, आणि पहाटे त्याला सांगण्यात आले की तो जिंकला आहे. याचा अर्थ काय? एक सामान्य माणूस देवाविरुद्ध कसा जिंकू शकतो?

नदीकाठची रात्र

याकोब वीस वर्षांनंतर परत येत होता. एसाव त्याला मारू इच्छित होता म्हणून त्याने एकेकाळी घर सोडले होते. आता एसाव सैन्यासह त्याला भेटायला येत आहे असे त्याने ऐकले:

6निरोपे याकोबाकडे परत आले आणि म्हणाले, “आम्ही आपला भाऊ एसाव याच्याकडे गेलो व त्यास भेटलो. तो आपणाला भेटावयास येत आहे. त्याच्या बरोबर चारशे माणसे आहेत.” 7तेव्हा याकोब घाबरला आणि अस्वस्थ झाला. त्याने आपल्या सोबत असणाऱ्या लोकांच्या दोन टोळ्या केल्या, तसेच शेरडेमेंढरे, गुरेढोरे आणि उंट व गाढवे यांच्याही त्याने दोन टोळ्या केल्या.
( उत्प. 32:6-7 )

त्या रात्री याकोबाने आपल्या कुटुंबाला यब्बोक नदीच्या पलीकडे पाठवले आणि तो एकटाच मागे राहिला:

24याकोब एकटाच मागे राहिला होता, आणि एक पुरुष आला व त्याने याकोबाशी सूर्य उगवेपर्यंत कुस्ती केली. 25जेव्हा त्या मनुष्याने पाहिले की, आपण याकोबाचा पराभव करू शकत नाही, तेव्हा त्याने त्याच्या जांघेला स्पर्श केला. तेव्हा त्याच्याशी कुस्ती करीत असता याकोबाच्या जांघेचा सांधा निखळला. 26मग तो पुरुष याकोबाला म्हणाला, “आता मला जाऊ दे.” परंतु याकोब म्हणाला, “तू मला आशीर्वाद दिल्याशिवाय मी तुला जाऊ देणार नाही.” 27तो पुरुष त्यास म्हणाला, “तुझे नाव काय आहे?” आणि याकोब म्हणाला, “माझे नाव याकोब आहे.” 28तेव्हा तो पुरुष म्हणाला, “तुझे नाव याकोब असणार नाही. येथून पुढे तुझे नाव इस्राएल देवाशी युध्द करणाराअसेल. कारण तू देवाशी व मनुष्यांशी झगडून विजय मिळवला आहेस.”
( उत्प. 32:24-28 )

कथा काय सांगते ते लक्षात घ्या. याकोबाने देवावर मात केली असे ती म्हणत नाही. त्या माणसाला झुंज संपवता आली नाही, आणि मांडीला केवळ एका स्पर्शाने खरा बलवान कोण हे त्याने दाखवून दिले. याकोबाने जे जिंकले तो आशीर्वाद होता, कारण तो मिळेपर्यंत त्याने सोडले नाही. ही रात्र का महत्त्वाची आहे हे समजण्यासाठी याकोब पूर्वी कसा होता हे आपण पाहिले पाहिजे, आणि संदेष्टा होशेय आपल्याला त्यात मदत करतो.

होशेय आरसा धरतो

होशेय अनेक शतकांनंतर होऊन गेला आणि याकोबाचे वंशज असलेल्या, देवापासून दूर गेलेल्या इस्राएलाशी तो बोलला. त्यांना त्यात स्वतःला पाहता यावे म्हणून त्याने याकोबाचे जीवन पुन्हा सांगितले:

2परमेश्वराचा वाद यहूदाशी आहे.
आणि तो याकोबास त्याच्या कृत्याचे शासन करील.
त्यांचे प्रतिफळ त्यास मिळेल.
3गर्भात असता याकोबाने आपल्या भावाची टाच घट्ट धरली,
आणि तरुणपणी देवासोबत झोंबी केली.
4त्या स्वर्गदूताशी झोंबी केली, आणि जिंकला,
त्याने रडून देवाची करुणा भाकली,
तो बेथेलास देवाला भेटला,
देव तेथे त्याच्याबरोबर बोलला.
5हा परमेश्वर, सेनेचा देव
ज्यांचे स्मरण ‘परमेश्वर’ नावाने होते.
6म्हणून तू आपल्या देवाकडे वळ,
विश्वासू आणि न्यायी राहून त्याचा करार पाळ,
आणि तुझ्या देवाची निरंतर वाट पहा.
( होशे. 12:2-6 )

होशेय झुंज आणि कपट यांचा उल्लेख करतो, पण याकोब रडला आणि विनवणी केली हेही तो आठवतो. तो निकालाने नव्हे, तर आमंत्रणाने शेवट करतो: "आपल्या देवाकडे परत ये."

बळकावण्याचे जीवन

याकोबाचे नाव त्याच्या जन्माच्या क्षणाशी जोडलेले आहे, जेव्हा तो आपल्या जुळ्या भावाची टाच धरून बाहेर आला. जुळी मुले जन्माला येण्यापूर्वी देवाने त्यांच्या आईला येथे महत्त्वाची असलेली एक गोष्ट सांगितली होती:

23परमेश्वर तिला म्हणाला, “दोन राष्ट्रे तुझ्या गर्भाशयात आहेत आणि तुझ्यामधून दोन वंश निघतील. एक वंश दुसऱ्यापेक्षा बलवान असेल आणि थोरला धाकट्याची सेवा करील.”
( उत्प. 25:23 )

देवाने आधीच योजलेले मिळवण्यासाठी याकोबाला कपट करण्याची गरज नव्हती. पण त्याने ते केले. भाऊ उपाशी असताना त्याने एसावाचा ज्येष्ठत्वाचा हक्क विकत घेतला:

31याकोब म्हणाला, “पहिल्यांदा तुझ्या ज्येष्ठपणाचा हक्क मला विकत दे.” 32एसाव म्हणाला, “पाहा, मी मरायला लागलो आहे. या ज्येष्ठपणाच्या हक्काचा मला काय उपयोग आहे?” 33याकोब म्हणाला, “प्रथम, तू माझ्याशी शपथ घे.” तेव्हा एसावाने तशी शपथ घेतली आणि अशा रीतीने त्याने आपल्या ज्येष्ठपणाचा हक्क याकोबाला विकला.
( उत्प. 25:31-33 )

पुढे त्याने एसाव असल्याचे ढोंग करून आपल्या आंधळ्या वडिलांना, इसहाकाला, फसवले आणि ज्येष्ठ पुत्रासाठी असलेला आशीर्वाद मिळवला:

19याकोब आपल्या बापाला म्हणाला, “मी तुमचा वडील मुलगा एसाव आहे; तुम्ही मला सांगतिले तसे मी केले आहे. तेव्हा आता उठून बसा व तुमच्यासाठी शिकार करून आणलेले मांस खा म्हणजे मग तुम्ही मला आशीर्वाद द्याल.”
( उत्प. 27:19 )

मामा लाबानाकडे काम करत असताना, लाबानाच्या खर्चावर स्वतःचे कळप वाढवण्याचा एक चलाख मार्ग त्याने शोधला. लाबानानेही त्याच्याशी अन्यायाने वागले होते, पण याकोबाने कपटाला कपटाने उत्तर दिले:

41जेव्हा जेव्हा कळपातील चांगली पोसलेली जनावरे फळत असत तेव्हा तेव्हा याकोब त्या पांढऱ्या फांद्या त्यांच्या नजरेसमोर ठेवी आणि मग ती जनावरे त्या फांद्यांसमोर फळत. 42परंतु जेव्हा दुर्बल जनावरे फळत तेव्हा याकोब त्यांच्या नजरेसमोर त्या झाडांच्या फांद्या ठेवत नसे. म्हणून मग अशक्त नर-माद्यापासून झालेली करडी, कोकरे लाबानाची होत. आणि सशक्त नर-माद्यांपासून झालेली करडी, कोकरे याकोबाची होत.
( उत्प. 30:41-42 )

आणि शेवटी निरोप न घेता तो गुपचूप लाबानाच्या घरातून निघून गेला:

20याकोबानेही अरामी लाबानाला फसवले. आपण येथून सोडून जात आहो हे त्यास सांगितले नाही. 21याकोब आपली बायकामुले व सर्व चीजवस्तू घेऊन ताबडतोब पळाला. त्यांनी फरात नदी ओलांडली आणि ते गिलाद डोंगराळ प्रदेशाकडे निघाले.
( उत्प. 31:20-21 )

देवाने स्वप्नात त्याच्याशी बोलून त्याच्यासोबत राहण्याचे अभिवचन दिल्यानंतर हे सर्व घडले:

15पाहा, मी तुझ्याबरोबर आहे आणि तू जेथे कोठे जाशील त्या प्रत्येक ठिकाणी मी तुझे रक्षण करीन आणि तुला या देशात परत आणीन; कारण मी तुला सोडणार नाही. मी तुला जी सर्व अभिवचने दिली ते सर्व मी करीन.”
( उत्प. 28:15 )

याकोबाने त्या अभिवचनावर भरवसा ठेवला नाही. त्याने आशीर्वाद स्वतःच्या मार्गाने सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न केला.

मार्गाविरुद्ध झुंज

त्या अर्थाने, नदीकाठच्या त्या रात्रीच्या खूप आधीपासून याकोब देवाशी झुंजत होता. देवाने त्याच्यासाठी आखलेल्या मार्गाला तो विरोध करत होता आणि स्वतःच्या मार्गाने ध्येयापर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत होता. देवाला विरोध करण्याची किंमत आणि क्षमा मिळाल्याचा दिलासा याविषयीच्या एका स्तोत्रात राजा दावीद सांगतो की त्याऐवजी देव काय देऊ करतो:

8परमेश्वर म्हणतो, “मी तुला बोध करीन आणि ज्या मार्गात, तू चालावे तो मी तुला शिकवीन.
तुझ्यावर माझी नजर ठेवून मी तुला बोध करीन.
9म्हणून घोड्यासारखा व गाढवासारखा मूर्ख होऊ नकोस, ज्यांना काही समजत नाही.
त्यांना आवरण्यासाठी लगाम व बागदोर असलाच पाहिजे. नाहीतर ते तुमच्या जवळ येणार नाहीत.”
( स्तोत्र. 32:8-9 )

देवाला आपल्याला हट्टी जनावराप्रमाणे ओढायचे नाही. आपण परवानगी दिली तर तो आपल्याला मार्गदर्शन करण्याची तयारी दाखवतो.

त्याने मागितले, आणि देवाने दिले

तरीही आशीर्वाद मिळेपर्यंत याकोबाने सोडण्यास नकार दिला, आणि देवाने तो दिला. त्याला इस्राएल हे नवे नाव मिळाले, आणि त्याचे बारा पुत्र एका संपूर्ण राष्ट्राचे बारा वंश झाले. अखेर जेव्हा तो एसावाला भेटला, तेव्हा त्याची सर्वात मोठी भीती नाहीशी झाली:

4एसावाने जेव्हा याकोबाला पाहिले तेव्हा त्यास भेटण्यास तो धावत गेला आणि त्यास आलिंगन दिले. त्याने गळ्यात गळा घालून याकोबाला मिठी मारली. त्याचे चुंबन घेतले, आणि ते दोघे रडले.
( उत्प. 33:4 )

पण त्याचे नाव धारण करणाऱ्या राष्ट्राने अनेकदा त्याचीच जुनी रीत अनुसरली: दूर जाणे, झुंजणे, मग परत येणे. शतकांनंतर देवाने यशयाद्वारे याविषयी सांगितले:

2मी पूर्ण दिवस आपला हात त्या लोकांसाठी पसरला जे हट्टी आहेत,
जे चांगल्या मार्गाने चालत नाहीत, जे आपल्याच कल्पना योजतात आणि आपल्याच विचारांच्या मागे चालतात.
3ते असे लोक आहेत जे सतत माझे मन दुखवतात,
ते बागेत यज्ञ करतात आणि विटांवर धूप जाळतात.
4ते कबरींमध्ये बसून रात्रभर पहातात,
आणि डुकराचे मांस खातात व त्यांच्या पात्रांत ओंगळ मासाचा रस्सा असतो.
( यश. 65:2-4 )

देवाचे बाहू "दिवसभर" उघडे होते. नदीकाठी याकोबाला हीच सहनशीलता भेटली.

झुंज न देणारा पुत्र

अनेक वर्षांनंतर एक व्यक्ती प्रकट झाली जिने देवाच्या मार्गाविरुद्ध झुंज दिली नाही. आपल्या मृत्यूच्या आदल्या रात्री येशूने एका बागेत प्रार्थना केली आणि पुढे येणारे दुःख दूर व्हावे अशी विनंती केली. मग त्याने स्वतःला पित्याच्या योजनेसाठी समर्पित केले:

39तो थोडे अंतर पुढे गेला आणि जमिनीवर ओणवून प्रार्थना करू लागला, “हे माझ्या पित्या, शक्य झाले तर हा दुःखाचा प्याला माझ्यापुढून जाऊ दे, तथापि, माझ्या इच्छेप्रमाणे नको तर तुझ्या इच्छेप्रमाणे होऊ दे.”
( मत्त. 26:39 )

जिथे याकोब आपल्या मनासारखे करण्यासाठी झुंजला, तिथे येशूने आपली इच्छा सोडून दिली. झुंज न देता चाललेला मार्ग कसा दिसतो हे आपण त्याच्यामध्ये पाहतो.

आपल्यासाठी याचा अर्थ

म्हणून आपल्याला देवाशी झुंजण्याची गरज नाही. विरोध करण्याची दावीदाला काय किंमत मोजावी लागली, आणि लपून राहणे शेवटी थांबवल्यावर त्याला काय सापडले, याविषयी त्याने लिहिले:

3मी गप्प राहिलो, तेव्हा पूर्ण दिवस माझ्या,
ओरडण्याने माझी हाडे जर्जर झाली.
4कारण रात्रंदिवस तुझा हात माझ्यावर भारी होता.
उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे माझी शक्ती सुकून गेली आहे.
5तेव्हा मी परमेश्वरासमोर माझे अपराध कबूल केले,
आणि मी माझा अपराध लपवला नाही,
मी म्हणालो, परमेश्वरासमोर मी आपले पाप कबूल करीन,
आणि तू मला माझ्या सर्व अपराधांबद्दल क्षमा केलीस.
( स्तोत्र. 32:3-5 )

होशेयाने इस्राएलाला वारंवार दिलेले हेच आमंत्रण आहे: परत ये. आणि नीतिसूत्रांचे पुस्तक ते सोप्या शब्दांत सांगते:

5तू आपल्या सर्व अंतःकरणाने परमेश्वरावर विश्वास ठेव.
आणि तुझ्या स्वत:च्या ज्ञानावर अवलंबून राहू नकोस;
6तुझ्या सर्व मार्गात त्याची जाणीव ठेव,
आणि तो तुझ्या वाटा सरळ करील.
( नीति. 3:5-6 )

याकोबाप्रमाणे, एका दीर्घ रात्रीसाठी देव आपल्याला धरून ठेवू शकतो. आनंदाची बातमी ही आहे की त्या झुंजीत तो आपला विरोधक नाही. आपण खरोखर ज्याच्याकडे आशीर्वाद मागत आहोत तोच तो आहे.

इंडियन रीवाइज्ड वर्जन (IRV) - मराठी (IRVMar)