چرا خدا با انسان‌ها این‌قدر بی‌رحم به نظر می‌رسد؟

در عهد عتیق داستان‌های بسیاری از مردم و حتی ملت‌های کامل می‌خوانیم که با پیامدهای سنگین روبه‌رو شدند. این داستان‌ها اغلب باری بر دل ما می‌گذارند و پرسشی آرام در ذهن ما برمی‌انگیزند: آیا خدا واقعاً این‌قدر بی‌رحم است؟ این پرسشی صادقانه است و شایسته است که با صداقت و بی‌شتاب به آن بنگریم.

جهانی بسیار متفاوت

بیایید با یادآوری این نکته آغاز کنیم که جهان باستان چقدر متفاوت بود. جهانی امن نبود. بی‌رحمی همه‌جا بود، عمر کوتاه بود و برای بیشتر مردم زندگی بسیار سخت نیز بود. هر نظری که دربارهٔ آن روزگار داشته باشیم، باید آن را با همین تصویر در ذهن بخوانیم.

خدا در آن جهان یک ملت را برگزید تا اراده‌اش را به دیگران برساند و قانون و نظم را میان مردم برقرار کند. به اسرائیل تورات و مراقبت خود خدا داده شد، که این ملت را همچون نمونه‌ای مقدس برای بقیهٔ جهان متمایز ساخت. در طول قرن‌های بسیار، خدا با شکیبایی بارها و بارها کوشید بشر را به سوی چیزی بهتر هدایت کند.

شایان توجه است که بشر از آن زمان تا امروز چه راه درازی پیموده است؛ از روزگاری که کودکان بر مذبح‌ها سوزانده می‌شدند و ظلم، برده‌داری و بی‌عدالتی امری عادی بود. خدا بر همه چیز مسلط است، اما باز هم می‌خواهد انسان‌ها رشد کنند. او نمی‌خواهد ما را نابود کند. او می‌خواهد ما را به آینده‌ای بهتر برساند. و همان‌طور که تاریخ نشان می‌دهد، برگرداندن دل‌های انسان‌ها به سوی مهربانی، راستی و ازخودگذشتگی بسیار دشوار است، زیرا مردم پیوسته به همان تاریکی کهن بازمی‌گردند.

بیایید ببینیم انبیا چه می‌گویند، به ترتیب زمانی که می‌زیستند، و بگذاریم سخنان خودشان نشان دهد چه می‌گذشت.

عاموس: هشداری دربارهٔ بی‌رحمی میان انسان‌ها

عاموس در قرن هشتم پیش از میلاد نخست به ملت‌های پیرامون اسرائیل و سپس به خود اسرائیل سخن گفت. او با رفتار آن‌ها با یکدیگر آغاز می‌کند. عمون، ملتی همسایه، برای گسترش مرزهایش به جنگ رفته بود و با ضعیف‌ترین مردم کاری هولناک کرده بود:

13خداوند می‌فرماید: «اهالی عمون بارها مرتکب گناه شده‌اند و من این را فراموش نخواهم کرد و از سر تقصیرشان نخواهم گذشت، زیرا در جنگ جلعاد برای توسعهٔ مرزهای خود دست به کشتار هولناکی زدند و با شمشیر، شکم زنان حامله را پاره کردند.

( عاموس 1:13 )

سپس عاموس به سوی قوم خود خدا برمی‌گردد. آن‌ها نیز گناهکار بودند و فهرستی که پس از این می‌آید دربارهٔ پول و قدرتی است که علیه فقیران به کار می‌رفت:

6خداوند می‌فرماید: «مردم اسرائیل بارها مرتکب گناه شده‌اند و من این را فراموش نخواهم کرد و از سر تقصیرشان نخواهم گذشت. آنها با قبول رشوه، مانع از اجرای عدالت می‌شوند. آنها مردم شریف را به نقره و مردم فقیر را به یک جفت صندل می‌فروشند. 7آنها فقرا را به خاک می‌اندازند و پایمال می‌کنند و افتادگان را با لگد از سر راه خود دور می‌سازند. پدر و پسر با یک دختر همبستر می‌شوند و نام مقدّس مرا بی‌حرمت می‌سازند.

( عاموس 2:6-7 )

ارمیا: شکیبایی دراز و اندوهی عمیق

ارمیا در آخرین دهه‌های پیش از سقوط اورشلیم به دست بابل، حدود ۶۰۰ پیش از میلاد، در این شهر نبوت می‌کرد. بسیاری از قوم او به پرستش بعل و مولک روی آورده بودند و کودکان بر مذبح‌ها قربانی می‌شدند. توجه کنید خدا دربارهٔ این کار چگونه سخن می‌گوید. این کاری بود که او هرگز نخواسته بود و هرگز حتی به فکرش هم نرسیده بود:

5برای بت بعل، مذبحهای بلند ساخته، پسران خود را بر آنها می‌سوزانند کاری که من هرگز امر نفرموده بودم و حتی از فکرم نیز نگذشته بود!

( ارمیا 19:5 )

نبی همچنین سرزمینی را توصیف می‌کند که به سبب شیوهٔ زندگی مردمش رنج می‌کشید:

10این سرزمین پر از اشخاص زناکار می‌باشد؛ انبیایش شرورند و نیرویشان را در راه نادرست به کار می‌برند؛ بنابراین، زمین در اثر لعنت خدا خشک شده و چراگاهها نیز از بین رفته‌اند.

( ارمیا 23:10 )

سپس ارمیا به مردم یادآوری می‌کند که خدا چه مدت با آن‌ها سخن گفته بود. او بیست و سه سال به آن‌ها هشدار داده بود و خدا پیش از او نیز انبیای دیگری فرستاده بود:

2‏-3به تمام مردم یهودا و اهالی اورشلیم چنین گفتم: «از سال سیزدهم سلطنت یوشیا (پسر آمون)، پادشاه یهودا، تا به حال که بیست و سه سال می‌گذرد، کلام خداوند بر من نازل شده است؛ من نیز با کمال وفاداری آنها را به شما اعلام کرده‌ام، ولی شما گوش نداده‌اید. 4خداوند همواره انبیای خود را نزد شما فرستاده است، ولی شما توجهی نکرده‌اید و نخواسته‌اید گوش بدهید. 5آنها به شما می‌گفتند که از راههای بد و از کارهای شرارت‌بارتان دست بکشید تا خداوند اجازه دهد در این سرزمینی که برای همیشه به شما و به اجدادتان داده است، زندگی کنید.

( ارمیا 25:3-5 )

پیامدها، وقتی فرا رسیدند، قرار نبود پایان ماجرا باشند. خدا همراه با تأدیب، این وعدهٔ مراقبت را به قوم خود داد:

11من با شما هستم و نجاتتان خواهم داد؛ حتی اگر قومهایی را که شما را در میانشان پراکنده کردم، به کلی تارومار کنم، شما را از بین نخواهم برد؛ البته شما را بی‌تنبیه نخواهم گذاشت، اما تنبیه شما منصفانه و عادلانه خواهد بود.»

( ارمیا 30:11 )

او همچنین توضیح می‌دهد که چرا تأدیب لازم بود، و با مهربانی با کسانی سخن می‌گوید که درد را حس می‌کردند و آن را درنمی‌یافتند:

15«چرا به مجازاتت اعتراض داری؟ درد تو، درمانی ندارد! تو را این گونه سخت مجازات کرده‌ام، چون گناهانت بسیار و شرارتت بزرگ است!

( ارمیا 30:15 )

و وعده‌ای هست که روزی همه چیز معنا خواهد یافت:

24غضب شدید خداوند فرو نخواهد نشست تا مقصود او را به طور کامل به انجام رساند! در روزهای آینده این را خواهید فهمید.

( ارمیا 30:24 )

در فصل بعد دل پشت همهٔ این‌ها را می‌بینیم. خدا حتی هنگامی که اسرائیل را تأدیب می‌کند، دربارهٔ این ملت چنان سخن می‌گوید که پدر یا مادر دربارهٔ فرزند عزیزش سخن می‌گوید:

20«ولی ای قوم من اسرائیل، تو هنوز پسر من و فرزند دلبند من هستی! لازم بود که تو را تنبیه کنم، ولی بدان که بر تو رحم خواهم نمود؛ زیرا هنوز دوستت دارم و دل من برای تو می‌تپد.

( ارمیا 31:20 )

مردم در روزگار ارمیا می‌گفتند که فرزندان به‌خاطر کارهای پدران خود رنج می‌برند. خدا پاسخ می‌دهد که هر کس مسئول انتخاب‌های خود اوست:

30چون هر کس فقط مکافات گناهان خود را خواهد دید و به سبب گناهان خود خواهد مرد. هر کس غوره بخورد، دندان خودش کند می‌شود!»

( ارمیا 31:30 )

بعدها، هنگامی که اورشلیم در آستانهٔ سقوط بود، ارمیا بار دیگر دربارهٔ مذبح‌های دره بن‌هنوم سخن گفت، جایی که کودکان برای خدای مولک قربانی می‌شدند، و اندوه خدا از این کار آشکار است:

35در وادی هنوم برای بت بعل مذبحهای بلند ساخته‌اند و بر آنها فرزندان خود را برای بت مولک به عنوان قربانی سوزانده‌اند، کاری که من هرگز دستورش را نداده و حتی به فکرم نیز خطور نکرده بود. بله، آنها با این شرارتها، یهودا را به چنین گناهان بزرگی کشانده‌اند!»

( ارمیا 32:35 )

حزقیال: دلایل به‌روشنی بیان می‌شود

حزقیال نبی‌ای در میان کسانی بود که پیشتر از اورشلیم به بابل برده شده بودند. پیام‌های او آنچه را در شهر رخ می‌داد توصیف می‌کند. نخست، تصویر سرزمینی پر از خشونت:

23«برای اسیر نمودن قوم من زنجیرها آماده سازید، چون سرزمین ایشان از خونریزی و جنایت پر است. اورشلیم مملو از ظلم و ستمکاری است، از این رو ساکنانش را به اسارت خواهم فرستاد.

( حِزِقیال 7:23 )

مردم همچنین به خود می‌گفتند که خدا نمی‌بیند و اهمیتی نمی‌دهد. خدا پاسخ می‌دهد که او همه چیز را می‌بیند:

9او در پاسخ فرمود: «گناهان قوم اسرائیل و یهودا خیلی زیاد است. تمام سرزمین پر است از ظلم و جنایت! ایشان می‌گویند: ”خداوند این را نمی‌بیند! او این سرزمین را رها کرده است!“

( حِزِقیال 9:9 )

حزقیال از داوری‌های سختی که بر اورشلیم فرود می‌آید هشدار می‌دهد، و از هدفی شگفت‌انگیز در آن‌ها: بازماندگان به بابل می‌آمدند و داستان‌هایشان به تبعیدیان نشان می‌داد که هیچ چیز بی‌دلیل رخ نداده است.

21«پس حال، ببینید چه مصیبت بزرگی پدید خواهد آمد، زمانی که این چهار مجازات سهمگین خود را بر اورشلیم بفرستم تا انسان و حیوان را از بین ببرد، یعنی جنگ، قحطی، وبا و حیوانات درنده را!

22«اما اگر کسانی زنده باقی بمانند و فرزندان خود را نیز از هلاکت نجات دهند و به نزد شما به بابِل بیایند، آنگاه با چشمان خود خواهید دید که چقدر شرورند و خواهید دانست که حق داشتم اورشلیم را اینچنین مجازات نمایم. 23بله، با دیدن رفتار و کارهای گناه‌آلود ایشان، پی خواهید برد که آنچه کرده‌ام، بی‌سبب نبوده است.» این را خداوند یهوه می‌گوید.

( حِزِقیال 14:21-23 )

خدا همچنین از فرزندان خود سخن می‌گوید که به بتان تقدیم می‌شدند، و آن را همچون خیانتی احساس کرد:

20پسران و دخترانی را که برای من زاییده بودی، گرفتی و برای خدایانت قربانی کردی! آیا زناکاری کافی نبود که به چنین جنایتی هم دست زدی؟ 21تو فرزندان مرا کشتی و برای بتها قربانی کردی و سوزاندی و

( حِزِقیال 16:20-21 )

و سدوم را به مردم یادآوری می‌کند، شهری که به سرنوشتش مشهور است. دلیلی که بیان می‌شود شاید شگفت‌آور باشد. تنها خشونت نبود، بلکه غرور، آسایش‌طلبی و روی‌گرداندن از فقیران بود:

49گناه خواهرت سدوم و دخترانش این بود که از فراوانی نعمت و آسایش و امنیت مغرور شده بودند و هیچ به فکر فقرا و مستمندان نبودند. 50آنها با کمال گستاخی در حضور من مرتکب اعمال زشت و بت‌پرستی می‌شدند؛ بنابراین من نیز ایشان را از میان بردم.

( حِزِقیال 16:49-50 )

سرانجام حزقیال یکی‌یکی خطاهایی را برمی‌شمارد که اورشلیم را پر کرده بود: رهبرانی که می‌کشتند، بیوه‌زنان و یتیمانی که به آن‌ها ستم می‌شد، اتهام‌های دروغینی که بی‌گناهان را به کام مرگ می‌فرستاد، و بی‌رحمی در درون خانواده:

6«تمام بزرگان اسرائیل در اورشلیم از قدرت خود برای آدمکشی استفاده می‌کنند. 7در این شهر، پدر و مادر احترامی ندارند؛ غریبان مظلوم می‌شوند و یتیمان و بیوه‌زنان مورد ظلم و ستم قرار می‌گیرند؛ 8اماکن مقدّس مرا خوار می‌شمارند و حرمت روزهای شَبّات را نگاه نمی‌دارند؛ 9مردم را به ناحق زندانی و محکوم به مرگ می‌کنند!

«بر هر کوهی، بتخانه‌ای دیده می‌شود؛ شهوت‌پرستی و ناپاکی در همه جا به چشم می‌خورد؛ 10عده‌ای با زن پدر خود زنا می‌کنند بعضی دیگر با زن خود در دوره قاعدگی‌اش همبستر می‌شوند! 11زنا با زن همسایه، با عروس و با خواهر ناتنی، امری عادی و رایج گشته است. 12این شهر پر است از آدم کشی‌های مزدور، رباخواران و آنانی که به زور مال مردم را غصب می‌کنند و می‌خورند. ایشان مرا کاملاً به فراموشی سپرده‌اند.

( حِزِقیال 22:6-12 )

آنچه می‌توانیم از این بیاموزیم

وقتی این بخش‌ها را به ترتیب می‌خوانیم، تصویری روشن‌تر می‌شود. مصیبت‌هایی که آمدند، هشدارهای دراز پیش از خود داشتند. آن‌ها پس از بی‌رحمی‌ای واقعی آمدند، به‌ویژه نسبت به ضعیفان و کودکان. و از جانب خدایی آمدند که از قوم خود همچون فرزندان عزیزش سخن می‌گوید، که از تأدیب آن‌ها لذت نمی‌برد، و که پس از آن پیوسته آینده‌ای را وعده می‌دهد.

روزگارهای بسیار سختی بود، زمانی که خدا می‌کوشید مردم را بازگرداند و این جهان را جایی بهتر سازد. ما از آن زمان راه درازی آمده‌ایم و با این همه هنوز در میان ما امروز چیزهای بسیاری برای ترمیم هست.

رنج بخشی از این جهان شکسته است و عهد جدید آن را پنهان نمی‌کند. همچنین به ما می‌گوید که خدا از آن دور نایستاد. او در عیسی وارد آن شد، و کسانی که از او پیروی می‌کنند درمی‌یابند که حتی سختی نیز می‌تواند زندگی او را نمایان کند:

10از طریق رنج و سختی، بدن ما همواره در مرگ عیسی شریک می‌گردد، تا حیات عیسی نیز در بدن ما دیده شود.

( دوم قرنتیان 4:10 )

شاید بهترین پاسخ به پرسش‌هایی که این صفحات برمی‌انگیزند، پاسخی فروتنانه باشد: آهسته خواندن، اعتماد کردن به اینکه شکیبایی خدا بیش از آن است که می‌توانیم ببینیم، و از او خواستن که ما را بخشی از ترمیم سازد.