Dlaczego Bóg wydaje się być tak okrutny wobec ludzi?

W Starym Testamencie czytamy wiele opowieści o ludziach i całych narodach, które musiały ponieść ciężkie konsekwencje. Te historie często zostawiają nam ciężar na sercu i ciche pytanie: czy Bóg naprawdę jest aż tak okrutny? To szczere pytanie i zasługuje na szczere, niespieszne przyjrzenie się mu.

Zupełnie inny świat

Zacznijmy od przypomnienia sobie, jak bardzo inny był świat starożytny. Nie było to bezpieczne miejsce. Okrucieństwo było wszędzie, życie było krótkie, a dla większości ludzi także bardzo ciężkie. Cokolwiek myślimy o tamtych czasach, powinniśmy czytać o nich, mając ten obraz przed oczami.

W tym świecie Bóg wybrał jeden naród, aby niósł Jego wolę innym i wprowadzał wśród ludzi prawo i porządek. Izrael otrzymał Torę i troskę samego Boga, co wyróżniło ten naród jako święty przykład dla reszty świata. Przez wiele stuleci Bóg cierpliwie próbował raz po raz prowadzić ludzkość ku czemuś lepszemu.

Warto zauważyć, jak daleko ludzkość zaszła od tamtego czasu, od czasów, gdy palono dzieci na ołtarzach, a krzywda, niewolnictwo i niesprawiedliwość były czymś zwyczajnym. Bóg panuje nad wszystkim, a mimo to pragnie, aby ludzie dorastali. Nie chce nas zniszczyć. Chce nas poprowadzić ku lepszej przyszłości. A jak pokazuje historia, bardzo trudno jest zwrócić ludzkie serca ku dobroci, uczciwości i bezinteresowności, ponieważ ludzie wciąż wracają do dawnej ciemności.

Przyjrzyjmy się temu, co mówią prorocy, w kolejności, w jakiej żyli, i pozwólmy, by ich własne słowa pokazały, co się działo.

Amos: ostrzeżenie przed okrucieństwem między ludźmi

Amos przemawiał w ósmym wieku przed Chrystusem, najpierw do narodów wokół Izraela, a potem do samego Izraela. Zaczyna od tego, jak traktowali się nawzajem. Ammon, sąsiedni naród, wyruszył na wojnę, aby powiększyć swoje granice, i uczynił coś strasznego najsłabszym:

13Tak mówi PAN:

Z powodu trzech przestępstw Ammonitów1:13 Ammon, bhr. עַמּוֹן, czyli: należący do ludu, zob. Rdz 19:38.

i z powodu czterech nie odwrócę ich losu,

gdyż rozpruwali brzemienne Gileadu,1:13 Gilead, hbr. גִּלְעָד, czyli: wielbłądzi garb.

aby poszerzyć własne granice.

( Amosa 1:13 )

Następnie Amos zwraca się do ludu samego Boga. Oni również byli winni, a lista, która następuje, dotyczy pieniędzy i władzy używanych przeciwko ubogim:

6Tak mówi PAN:

Z powodu trzech przestępstw Izraela

i z powodu czterech nie odwrócę ich losu,

ponieważ sprzedają sprawiedliwego

za pieniądze,

a potrzebującego za parę sandałów.2:6 Lub za łapówkę określoną hbr. נַעֲלָמִים, (na‘alamim).

7Depczą w prochu ziemi głowy biednych

i gmatwają sprawy ubogich.

Syn i ojciec chodzą do tej samej dziewczyny2:7 dziewczyny, hbr. נַעֲרָה (na‘araʰ), tj. konkubiny, zob. Sdz 19:3-9.

i przez to bezczeszczą moje święte imię.

( Amosa 2:6-7 )

Jeremiasz: długa cierpliwość i smutek

Jeremiasz był prorokiem w Jerozolimie w ostatnich dziesięcioleciach przed upadkiem miasta w rękach Babilonu, około 600 roku przed Chrystusem. Wielu jego ziomków zwróciło się ku czci Baala i Molocha, a dzieci składano na ołtarzach. Zwróć uwagę, jak Bóg mówi o tym. Nigdy o to nie prosił i nawet nigdy o tym nie pomyślał:

5Zbudowali na nim ołtarze poświęcone Baalowi, aby spalać na nich swoich synów jako ofiarę całopalną dla Baala. A przecież czegoś takiego im nie nakazałem, nie polecałem im tego, nie przyszło mi to nawet na myśl.19:5 Idiom: nie wstąpiło mi na serce.

( Jeremiasza 19:5 )

Prorok opisuje także ziemię, która cierpiała z powodu tego, jak żyli jej mieszkańcy:

10Ponieważ ziemia jest pełna

cudzołożników,

z powodu przekleństwa

okrywa ją żałoba,

uschły też pastwiska na stepie.

Złe stały się ludzkie dążenia,

ich wysiłki zmierzają

w niewłaściwym

kierunku.

( Jeremiasza 23:10 )

Następnie Jeremiasz przypomina ludowi, jak długo Bóg do niego przemawiał. Przez dwadzieścia trzy lata ostrzegał ich, a Bóg posyłał przed nim innych proroków:

3Od trzynastego roku panowania Jozjasza, syna Amona, króla Judy, aż do dnia dzisiejszego, to jest przez dwadzieścia trzy lata, PAN kierował do mnie swe Słowo, a ja przekazywałem je wam nieprzerwanie. Wy jednak nie słuchaliście. 4PAN posyłał też do was nieustannie innych swoich proroków. Lecz wy żadnego z tych jego sług nie słuchaliście. W ogóle nie przejęliście się tym, by posłuchać.25:4 Lub: nie nakłoniliście swojego ucha. 5A On mówił: Zawróćcie, każdy ze swojej złej drogi. Porzućcie swoje złe czyny. Dzięki temu na zawsze, jak od wieków, mieszkać będziecie w ziemi, którą PAN dał wam i waszym ojcom.

( Jeremiasza 25:3-5 )

Konsekwencje, gdy nadeszły, nie miały być końcem tej historii. Bóg dał swojemu ludowi tę obietnicę opieki wraz z napomnieniem:

11Gdyż Ja jestem z tobą —

oświadcza PAN —

aby cię wybawić.

Tak, położę kres wszystkim narodom,

między które cię rozproszyłem,

tobie jednak nie położę kresu,

będę karcił cię według

słusznej miary,

nie zostawię cię jednak bez korekty.

( Jeremiasza 30:11 )

Wyjaśnia też, dlaczego napomnienie było potrzebne, mówiąc łagodnie do ludzi, którzy czuli ból i go nie rozumieli:

15Dlaczego krzyczysz z powodu

swojej ciężkiej rany?

Tak, nieuleczalny twój ból!

Uczyniłem ci to wszystko

za wielką twoją winę,

za rozliczny twój grzech!

( Jeremiasza 30:15 )

I jest obietnica, że pewnego dnia to wszystko nabierze sensu:

24Nie zawróci żar gniewu PANA,

aż wykona, aż wypełni

Jego zamysł!

Zrozumiecie to w dniach

ostatecznych.

( Jeremiasza 30:24 )

W następnym rozdziale widzimy serce, które za tym wszystkim stoi. Nawet gdy karci Izraela, Bóg mówi o tym narodzie tak, jak rodzic mówi o ukochanym dziecku:

20Czy Efraim nie jest moim

drogim synem?

Czy nie jest on moim rozkosznym

dzieckiem?

Przecież kiedy tylko o nim mówię,

ożywa on na nowo w mych

wspomnieniach!

Dlatego przepełnia Mnie

współczucie dla niego,

budzi we Mnie wielką litość —

oświadcza PAN.

( Jeremiasza 31:20 )

Ludzie w czasach Jeremiasza mawiali, że dzieci cierpią za to, co zrobili ich rodzice. Bóg odpowiada, że każdy człowiek odpowiada za swoje własne wybory:

30Każdy poniesie śmierć za własną winę. Zęby ścierpną temu, kto spożyje cierpkie grona!

( Jeremiasza 31:30 )

Później, gdy Jerozolima miała upaść, Jeremiasz ponownie przemówił o ołtarzach w Dolinie Ben-Hinnom, gdzie składano dzieci w ofierze bogu Molochowi, a żal Boga z tego powodu jest wyraźny:

35W dolinie Ben-Hinom zbudowali ołtarze dla Baala, by przeprowadzać swych synów i swe córki do Molocha! Choć im tego nie nakazałem, a taka okropność nie przyszła mi nawet na myśl, popełniali ją, by doprowadzić Judę do grzechu.

( Jeremiasza 32:35 )

Ezechiel: przyczyny wyłożone po kolei

Ezechiel był prorokiem wśród ludzi już wywiezionych z Jerozolimy do Babilonu. Jego przesłania opisują to, co działo się w mieście. Najpierw obraz ziemi pełnej przemocy:

23Przygotuj łańcuch!7:23 łańcuch, hbr. רַתּוֹק (ratoq), hl, por. 1Krl 6:21 (רֵתּוּקוֹת זָהָב).

Bo ziemia jest pełna wyroków

wydanych na

niewinnych,

a miasto pełne jest przemocy!

( Ezechiela 7:23 )

Ludzie mówili też sobie, że Bóg nie widzi i nie dba. Bóg odpowiada, że widzi wszystko:

9Wtedy mi odpowiedział: Wina domu Izraela i Judy jest przeogromna! Kraj pełen jest krwi, miasto pełne bezprawia, bo stwierdzili, że PAN porzucił tę ziemię i że PAN niczego nie widzi!

( Ezechiela 9:9 )

Ezechiel ostrzega przed ciężkimi wyrokami, które nadejdą na Jerozolimę, i przed zaskakującym ich celem: ocaleni mieli przybyć do Babilonu, a ich opowieści miały pokazać wygnańcom, że nic nie stało się bez przyczyny.

21Tymczasem tak mówi Wszechmocny PAN: A jednak, pomimo że aż czterech moich srogich sędziów, to znaczy: miecz, głód, drapieżne zwierzęta i zarazę, ześlę na Jerozolimę, aby wytępić z niej ludzi i bydło, 22to pozostanie w niej grono ocalonych! Wyprowadzą oni swoich synów i córki. A gdy oni wyjdą i przyjdą do was, wy zaś zobaczycie ich postępowanie i czyny, to doznacie pociechy właśnie dzięki nieszczęściu, które sprowadziłem na Jerozolimę, owszem, dzięki wszystkiemu, przez co musiała przejść. 23Ci ludzie będą wam pociechą, gdyż zobaczycie ich postępowanie i czyny. Przekonacie się wówczas, że nie na darmo uczyniłem to wszystko, co jej uczyniłem — oświadcza Wszechmocny PAN.

( Ezechiela 14:21-23 )

Bóg mówi także o swoich dzieciach składanych bożkom, co odczuł jako zdradę:

20Mało tego! Brałaś swych synów i córki, dzieci, które mi urodziłaś, i ofiarowałaś je swoim bożkom na pożarcie! Widać mało ci było nierządu! 21Zabijałaś jeszcze moich synów. Zezwalałaś, by ich przeprowadzano do nich [przez ogień]!

( Ezechiela 16:20-21 )

I przypomina ludowi o Sodomie, mieście znanym ze swojego losu. Podana przyczyna może być zaskoczeniem. Nie była to tylko przemoc, lecz także pycha, wygoda i odwracanie się od ubogich:

49Oto, co zgubiło twoją siostrę Sodomę — pycha! Dostatek chleba i beztroski spokój miała ona oraz jej córki. O biednych i potrzebujących nie dbała! 50Wynosiły się i popełniały na mych oczach obrzydliwość — i usunąłem je, jak sama widziałaś.

( Ezechiela 16:49-50 )

Na koniec Ezechiel wylicza jedno po drugim zło, które wypełniło Jerozolimę: przywódców, którzy zabijali, wdowy i sieroty, które były krzywdzone, fałszywe oskarżenia, które wysyłały niewinnych na śmierć, i okrucieństwo w rodzinie:

6Oto panujący Izraela, każdy na ile może, są w tobie tylko po to, aby przelewać krew! 7Rodzice są lekceważeni! Obcych przybyszów spotyka w tobie krzywda. Sieroty i wdowy są szykanowane! 8Lekceważysz, grodzie, to, co dla Mnie święte, i bezcześcisz moje szabaty. 9Są w tobie oszczercy, aby przelewać krew, jada się u ciebie na wzgórzach ofiarnych, popełnia się w tobie niegodziwość! 10Są w tobie tacy, którzy obcują z żonami ojców22:10 Lub: Odsłania się u ciebie nagość ojca. albo zmuszają do stosunków kobiety w okresie miesiączki! 11Jeden żyje bezwstydnie z żoną swego bliźniego! Drugi niegodziwie śpi z własną synową! Jeszcze inny gwałci siostrę, córkę swojego ojca! 12W tobie, za łapówkę, można skazać na śmierć! Trudnisz się lichwą, pobierasz odsetki; przez wyzysk, niegodziwie, gnębisz swojego bliźniego! A o Mnie u ciebie zapomniano — oświadcza Wszechmocny PAN.

( Ezechiela 22:6-12 )

Co możemy z tego wyciągnąć

Gdy czytamy te fragmenty po kolei, obraz staje się coraz wyraźniejszy. Nadchodzące nieszczęścia były poprzedzone długimi ostrzeżeniami. Następowały po prawdziwym okrucieństwie, zwłaszcza wobec słabych i młodych. I pochodziły od Boga, który mówi o swoim ludzie jak o ukochanych dzieciach, który nie znajduje przyjemności w karceniu ich i który wciąż obiecuje przyszłość po nim.

Były to bardzo trudne czasy, gdy Bóg działał, aby zawrócić ludzi i uczynić ten świat lepszym miejscem. Od tamtej pory przeszliśmy długą drogę, a jednak także dziś wciąż wiele wśród nas wymaga naprawy.

Cierpienie jest częścią tego złamanego świata, a Nowy Testament tego nie ukrywa. Mówi nam też, że Bóg nie stał z dala od niego. W Jezusie wszedł w ten świat, a ci, którzy idą za Nim, odkrywają, że nawet trudności mogą ukazywać Jego życie:

10I zawsze śmierć Jezusa nosimy w swoich ciałach, aby i życie Jezusa stało się w naszym ciele wyraźne.

( 2 Koryntian 4:10 )

Być może najlepszą odpowiedzią na pytania, które rodzą te strony, jest pokorna: czytać powoli, ufać, że cierpliwość Boga jest większa, niż potrafimy dostrzec, i prosić Go, aby uczynił nas częścią naprawy.