Tại sao Đức Chúa Trời dường như quá tàn nhẫn với con người?

Trong Cựu Ước, chúng ta đọc nhiều câu chuyện về những con người và cả các dân tộc phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Những câu chuyện ấy thường để lại trong lòng một nỗi nặng trĩu và một câu hỏi thầm lặng: phải chăng Đức Chúa Trời thật sự tàn nhẫn đến thế? Đây là một câu hỏi chân thành, và đáng được xem xét một cách chân thành, không vội vã.

Một thế giới rất khác

Trước hết, hãy nhớ rằng thế giới cổ đại khác biệt đến nhường nào. Đó không phải là một nơi an toàn. Sự tàn bạo có mặt khắp nơi, cuộc sống ngắn ngủi, và với đa số người dân thì cũng rất khó khăn. Dù nghĩ gì về những thời ấy, chúng ta cũng nên đọc chúng với bức tranh đó trong tâm trí.

Trong thế giới ấy, Đức Chúa Trời chọn một dân tộc để mang ý muốn của Ngài đến với các dân khác và đem luật pháp, trật tự đến giữa loài người. Y-sơ-ra-ên được ban cho Luật pháp Môi-se và sự chăm sóc của chính Đức Chúa Trời, điều đã đặt dân tộc ấy riêng ra như một tấm gương thánh khiết cho phần còn lại của thế giới. Qua nhiều thế kỷ, Đức Chúa Trời đã kiên nhẫn hết lần này đến lần khác dẫn dắt nhân loại hướng đến điều tốt đẹp hơn.

Cần lưu ý nhân loại đã đi được một chặng đường dài đến mức nào kể từ thuở ấy, từ thời con trẻ bị thiêu trên bàn thờ, còn sự bạo hành, chế độ nô lệ và bất công là chuyện bình thường. Đức Chúa Trời nắm quyền kiểm soát mọi sự, nhưng Ngài vẫn muốn con người trưởng thành. Ngài không muốn hủy diệt chúng ta. Ngài muốn đưa chúng ta đến một tương lai tốt đẹp hơn. Và như lịch sử cho thấy, rất khó để hướng lòng người về sự tử tế, trung thực và vị tha, vì con người cứ quay lại với bóng tối cũ.

Chúng ta hãy xem các nhà tiên tri nói gì, theo thứ tự thời đại họ sống, và để chính lời họ cho thấy điều đang xảy ra.

A-mốt: lời cảnh báo về sự tàn ác giữa người với người

A-mốt nói vào thế kỷ thứ tám trước Công nguyên, trước hết với các dân quanh Y-sơ-ra-ên, rồi với chính Y-sơ-ra-ên. Ông bắt đầu từ cách họ đối xử với nhau. Am-môn, một nước láng giềng, đã gây chiến để mở rộng bờ cõi và đã làm một điều khủng khiếp với những người yếu thế nhất:

13Đây là điều Chúa Hằng Hữu phán:

“Dân tộc Am-môn phạm tội quá nhiều,

nên Ta phải trừng phạt, không dung thứ được nữa!

Khi chúng tấn công Ga-la-át để nới rộng biên giới mình,

chúng đã dùng gươm mổ bụng các đàn bà có thai.

( A-mốt 1:13 )

Rồi A-mốt quay sang dân của chính Đức Chúa Trời. Họ cũng có tội, và danh sách tiếp theo nói về tiền bạc và quyền lực bị dùng để chống lại người nghèo:

6Đây là điều Chúa Hằng Hữu phán:

“Dân tộc Ít-ra-ên phạm tội quá nhiều,

nên Ta phải trừng phạt, không dung thứ được nữa!

Chúng bán người chính trực lấy bạc

và bán người khốn cùng vì một đôi dép.

7Chúng đạp đầu người yếu thế vào bụi đất,

và xua đuổi những người hiền từ bị áp bức.

Cả cha và con cùng ăn nằm với một người đàn bà,

làm ô Danh Thánh Ta.

( A-mốt 2:6-7 )

Giê-rê-mi: một sự kiên nhẫn lâu dài và một nỗi buồn

Giê-rê-mi làm tiên tri tại Giê-ru-sa-lem trong những thập niên cuối cùng trước khi thành thất thủ trước Ba-by-lôn, khoảng năm 600 trước Công nguyên. Nhiều người trong dân ông đã quay sang thờ Ba-anh và Mô-lóc, và trẻ em bị dâng trên các bàn thờ. Hãy chú ý cách Đức Chúa Trời nói về điều này. Đó là điều Ngài chưa bao giờ truyền dạy, thậm chí chưa từng nghĩ đến:

5Chúng cũng xây các đền miếu trên các đỉnh núi đồi để thờ thần Ba-anh, tại đó, chúng thiêu con cái làm tế lễ dâng lên thần Ba-anh. Ta không bao giờ truyền lệnh chúng làm một việc ghê tởm ấy; thật Ta không thể tưởng tượng.

( Giê-rê-mi 19:5 )

Vị tiên tri cũng mô tả một vùng đất đang đau khổ vì cách sống của dân cư nơi ấy:

10Vì đất nước đầy dẫy bọn tà dâm,

và nằm dưới sự nguyền rủa.

Đất nước nó nằm trong sầu thảm—

ruộng vườn khô héo và cháy khô.

Vì chúng toàn làm những việc ác

và lạm dụng quyền hành.

( Giê-rê-mi 23:10 )

Kế đó, Giê-rê-mi nhắc dân chúng rằng Đức Chúa Trời đã phán với họ từ bao lâu. Suốt hai mươi ba năm ông đã cảnh báo họ, và Đức Chúa Trời đã sai các nhà tiên tri khác đến trước ông:

3“Suốt hai mươi ba năm qua—từ năm thứ mười ba đời Giô-si-a, con A-môn, vua Giu-đa, đến nay—Chúa Hằng Hữu đã phán dạy tôi. Tôi đã trung tín truyền giảng lời Ngài cho các người, nhưng các người không chịu nghe.

4Chúa Hằng Hữu đã liên tục sai các đầy tớ Ngài, tức các tiên tri kêu gọi các người, nhưng các người vẫn bịt tai không chịu nghe hay quan tâm. 5Mỗi lần, sứ điệp đều dạy rằng: ‘Hãy từ bỏ con đường tội ác và chấm dứt những việc gian tà. Chỉ như vậy Ta sẽ cho các ngươi được an cư lạc nghiệp trong xứ mà Chúa Hằng Hữu đã vĩnh viễn25:5 Nt từ đời đời cho đến đời đời ban cho các ngươi và tổ phụ các ngươi.

( Giê-rê-mi 25:3-5 )

Hậu quả, khi xảy đến, không có nghĩa là phần kết của câu chuyện. Đức Chúa Trời ban cho dân Ngài lời hứa về sự chăm sóc này song song với sự sửa dạy:

11Vì Ta ở với các con luôn và sẽ cứu các con,”

Chúa Hằng Hữu phán vậy.

“Ta sẽ triệt tiêu các nước, nơi mà Ta đã phân tán các con,

nhưng Ta sẽ không tiêu diệt các con hoàn toàn.

Ta sẽ sửa phạt các con, nhưng trong công chính;

Ta không thể bỏ qua cho các con.”

( Giê-rê-mi 30:11 )

Ngài cũng giải thích vì sao cần có sự sửa dạy, phán nhẹ nhàng với những người cảm nhận nỗi đau mà không hiểu được:

15Tại sao các con kêu la vì hình phạt mình—

vết thương này không chữa lành được sao?

Ta đã hình phạt các con

vì gian ác các con quá nhiều

và tội lỗi các con quá lớn.

( Giê-rê-mi 30:15 )

Và có một lời hứa rằng một ngày kia mọi sự sẽ trở nên sáng tỏ:

24Cơn thịnh nộ của Chúa Hằng Hữu sẽ không nguôi

cho đến khi hoàn tất đúng chương trình Ngài dự định.

Trong những ngày sắp đến

các ngươi sẽ hiểu tất cả về sứ điệp này.

( Giê-rê-mi 30:24 )

Trong chương kế tiếp, chúng ta thấy tấm lòng đằng sau tất cả. Ngay cả khi sửa dạy Y-sơ-ra-ên, Đức Chúa Trời vẫn nói về dân tộc ấy như cha mẹ nói về đứa con yêu dấu:

20Ít-ra-ên chẳng phải vẫn là con Ta,

đứa con mà Ta yêu thích sao?” Chúa Hằng Hữu phán.

“Ta thường quở phạt nó,

nhưng Ta vẫn yêu thương nó.

Đó là tại sao Ta mong mỏi

và thương xót nó vô cùng.

( Giê-rê-mi 31:20 )

Người thời Giê-rê-mi thường nói rằng con cái phải chịu khổ vì việc cha mẹ đã làm. Đức Chúa Trời đáp rằng mỗi người chịu trách nhiệm về những lựa chọn của chính mình:

30Mỗi người phải chết vì tội lỗi của chính mình—ai ăn trái nho chua thì người ấy phải bị ê răng.”

( Giê-rê-mi 31:30 )

Về sau, khi Giê-ru-sa-lem sắp thất thủ, Giê-rê-mi lại nói về những bàn thờ trong thung lũng Ben Hi-nôm, nơi trẻ em bị dâng cho thần Mô-lóc, và nỗi đau buồn của Đức Chúa Trời về điều đó thật rõ ràng:

35Chúng còn xây các bàn thờ cao cho tà thần Ba-anh trong thung lũng Ben Hin-nôm, để thiêu sống con trai và con gái mình cho thần Mô-lóc. Ta chẳng bao giờ truyền bảo một việc ghê tởm như thế; hay nghĩ tới một việc như vậy. Thật là tội ác không thể nào tưởng tượng được, nó đã khiến Giu-đa phạm tội nghiêm trọng!”

( Giê-rê-mi 32:35 )

Ê-xê-chi-ên: những lý do được trình bày

Ê-xê-chi-ên là một tiên tri giữa những người đã bị đưa từ Giê-ru-sa-lem sang Ba-by-lôn. Các sứ điệp của ông mô tả điều đang xảy ra tại thành phố ở quê nhà. Trước hết là bức tranh về một vùng đất đầy bạo lực:

23Hãy chuẩn bị xiềng xích,

vì đất này tràn ngập tội ác đẫm máu.

Giê-ru-sa-lem đầy dẫy việc bạo tàn.

( Ê-xê-chi-ên 7:23 )

Dân chúng cũng tự nhủ rằng Đức Chúa Trời không thấy hay không quan tâm. Đức Chúa Trời đáp rằng Ngài thấy tất cả:

9Chúa phán với tôi: “Tội lỗi Ít-ra-ên và Giu-đa thật lớn. Toàn xứ đầy dẫy kẻ sát nhân; thành đầy dẫy bất công. Chúng còn nói: ‘Chúa Hằng Hữu không nhìn thấy đâu! Chúa Hằng Hữu đã lìa bỏ xứ này!’

( Ê-xê-chi-ên 9:9 )

Ê-xê-chi-ên cảnh báo về những sự phán xét nghiêm khắc sắp giáng trên Giê-ru-sa-lem, và về một mục đích bất ngờ trong đó: những người sống sót sẽ đến Ba-by-lôn, và câu chuyện của họ sẽ cho những người lưu đày thấy rằng không có điều gì xảy ra mà không có lý do.

21Bây giờ, đây là điều Chúa Hằng Hữu Chí Cao phán: Khi Ta dùng cả bốn cách đoán phạt nặng nề là chiến tranh, đói kém, dã thú, và bệnh dịch để tiêu diệt người và vật tại Giê-ru-sa-lem, sự phá hoại sẽ kinh khủng thế nào. 22Nhưng tại đó sẽ còn vài người sống sót, và họ sẽ đến đây để gia nhập vào đoàn người bị lưu đày đến Ba-by-lôn. Con sẽ thấy bằng chính mắt mình tội ác của chúng thể nào, và rồi con sẽ cảm thấy được an ủi về việc Ta đã đoán phạt Giê-ru-sa-lem. 23Khi con gặp và thấy cách sống của chúng, thì con sẽ hiểu rằng những việc này xảy ra cho Ít-ra-ên không phải là vô cớ. Ta, Chúa Hằng Hữu Chí Cao, đã phán vậy!”

( Ê-xê-chi-ên 14:21-23 )

Đức Chúa Trời cũng nói về việc con cái của chính Ngài bị dâng cho các thần tượng, điều Ngài cảm nhận như một sự phản bội:

20Rồi ngươi dâng các con trai và con gái—là những đứa trẻ ngươi đã sinh cho Ta—làm sinh tế cho các thần của ngươi. Tính dâm loạn của ngươi vẫn chưa đủ sao? 21Lẽ nào ngươi còn phải giết các con Ta và thiêu trong lửa để dâng cho thần tượng?

( Ê-xê-chi-ên 16:20-21 )

Và Ngài nhắc dân chúng nhớ đến Sô-đôm, một thành nổi tiếng vì số phận của nó. Lý do được nêu ra có thể gây ngạc nhiên. Không chỉ là bạo lực, mà còn là sự kiêu ngạo, an nhàn và quay lưng với người nghèo:

49Tội của Sô-đôm em ngươi là kiêu căng, lười biếng, và chẳng đưa tay cứu giúp người nghèo nàn túng thiếu trong khi thừa thải lương thực. 50Ta thấy nó ngạo mạn làm những việc ghê tởm nên đã tiêu diệt nó.

( Ê-xê-chi-ên 16:49-50 )

Cuối cùng, Ê-xê-chi-ên liệt kê từng điều sai trái đã tràn ngập Giê-ru-sa-lem: các nhà lãnh đạo giết người, góa phụ và trẻ mồ côi bị đối xử bất công, những lời vu cáo đẩy người vô tội đến chỗ chết, và sự tàn ác ngay trong gia đình:

6Mỗi lãnh đạo của Ít-ra-ên sống trong thành này đều ra sức làm đổ máu. 7Ở giữa ngươi, con cái khinh cha, nhiếc mẹ. Người di cư và kiều dân bị bóc lột. Các cô nhi và quả phụ bị hà hiếp và áp bức. 8Ngươi khinh thường những vật thánh của Ta và vi phạm ngày Sa-bát. 9Người ta vu cáo để giết hại người khác. Các đỉnh núi đồi đầy dẫy thần tượng và mọi nơi đầy những gian dâm. 10Có kẻ dâm loạn với kế mẫu mình và có kẻ làm nhục phụ nữ đang có kinh nguyệt. 11Trong thành này có người gian dâm với vợ của người láng giềng, loạn luân với con dâu, hoặc hãm hiếp chị em gái. 12Khắp nơi đều có bọn giết mướn, bọn cho vay nặng lãi, và bọn tống tiền. Chúng không bao giờ nghĩ đến Ta và mệnh lệnh Ta, Chúa Hằng Hữu Chí Cao phán vậy.

( Ê-xê-chi-ên 22:6-12 )

Điều chúng ta rút ra được

Khi đọc những đoạn này theo thứ tự, một bức tranh dần rõ nét hơn. Những tai họa xảy đến đều có những lời cảnh báo kéo dài đi trước. Chúng theo sau sự tàn ác có thật, nhất là đối với người yếu thế và trẻ nhỏ. Và chúng đến từ một Đức Chúa Trời nói về dân Ngài như những đứa con yêu dấu, không vui thích gì khi sửa dạy họ, và cứ không ngừng hứa về một tương lai sau đó.

Đã có những thời kỳ rất khó khăn, khi Đức Chúa Trời đang làm việc để đưa con người quay lại và làm cho thế giới này tốt đẹp hơn. Chúng ta đã đi được một chặng đường dài kể từ đó, nhưng ngày nay giữa chúng ta vẫn còn nhiều điều cần hàn gắn.

Đau khổ là một phần của thế giới tan vỡ này, và Tân Ước không giấu điều đó. Tân Ước cũng cho chúng ta biết rằng Đức Chúa Trời không đứng xa nó. Trong Chúa Giê-su, Ngài đã bước vào đó, và những ai theo Ngài nhận ra rằng ngay cả gian khổ cũng có thể bày tỏ sự sống của Ngài:

10Thân này hằng mang sự chết của Chúa Giê-xu để sức sống Ngài thể hiện trong thân xác mình.

( 2 Cô-rinh-tô 4:10 )

Có lẽ câu trả lời tốt nhất cho những câu hỏi mà các trang này gợi lên là một câu trả lời khiêm nhường: đọc thật chậm, tin rằng sự kiên nhẫn của Đức Chúa Trời lớn hơn những gì chúng ta thấy, và xin Ngài làm cho chúng ta trở thành một phần của công cuộc hàn gắn.