آیا همه‌چیز از پیش تعیین شده است؟

وقتی درباره مشکلاتی می‌خوانیم که گویی در راه بشریت یا زندگی خودمان است، به‌آسانی احساس درماندگی می‌کنیم، انگار هیچ کاری نمی‌توان کرد. بعضی از ما در سکوت به این نتیجه می‌رسیم که همه‌چیز در زندگی از پیش مقرر شده و هیچ تلاشی آن را تغییر نمی‌دهد. اما آیا واقعاً چنین است؟

کتاب‌مقدس تصویری ملایم‌تر به ما نشان می‌دهد. حتی بلاهایی که خود خدا اعلام کرده و حتی برکت‌هایی که وعده داده است، همیشه دقیقاً همان‌گونه که گفته شده اجرا نمی‌شوند. اغلب این امور به واکنش مردم بستگی دارند. به آنچه خدا به ارمیای نبی گفت توجه کنید:

7هرگاه اعلام نمایم که قصد دارم قومی یا مملکتی را منهدم و ویران سازم، 8اگر آن قوم از شرارت دست کشند و توبه کنند، از قصد خود منصرف می‌شوم و نابودشان نخواهم کرد.

( ارمیا 18:7-8 )

9و اگر اعلام کنم که می‌خواهم قومی یا مملکتی را قدرتمند و بزرگ سازم، 10اما آن قوم راه و روش خود را تغییر داده، به دنبال شرارت بروند و احکام مرا اطاعت نکنند، آنگاه من نیز نیکویی و برکتی را که در نظر داشتم، به آن قوم نخواهم داد.

( ارمیا 18:9-10 )

خدا می‌فرماید که اعلام‌های او دری قفل‌شده نیستند. آنها بیشتر به گفت‌وگویی باز می‌مانند که در آن انتخاب‌های ما شنیده می‌شود.

شهری که گوش داد

شناخته‌شده‌ترین نمونه نینوا است. یونس پیامی کوتاه و هراس‌انگیز آورد و مردم آن را جدی گرفتند:

4یونس وارد شهر شد و پس از طی یک روز راه شروع به موعظه کرده، گفت: «بعد از چهل روز نینوا ویران خواهد شد!» 5اهالی شهر حرفهایش را باور کرده، به همه اعلان کردند که روزه بگیرند؛ و همه، از بزرگ تا کوچک، پلاس پوشیدند.

7پادشاه و بزرگان دربار او این پیام را به سراسر شهر فرستادند: «نه مردم و نه حیوانات، هیچ‌کدام نباید چیزی بخورند و حتی آب بنوشند. 8همهٔ مردم باید پلاس پوشیده، به درگاه خداوند التماس کنند و از راههای بد خود بازگشت نموده، از اعمال زشت خود دست بکشند. 9کسی چه می‌داند، شاید خداوند از خشم خود برگردد و بر ما ترحم کرده، ما را از بین نبرد.»

( یونس 3:4-5,7-9 )

به فروتنی در سخنان پادشاه توجه کنید: «کیست که بداند؟ شاید خدا هنوز هم تصمیم خود را تغییر دهد.» او هیچ تضمینی نداشت، فقط امید داشت. و این امید پاسخ گرفت:

10وقتی خدا دید آنها از راههای بد خود دست کشیده‌اند بر آنها ترحم کرده، بلایی را که گفته بود بر ایشان نفرستاد.

( یونس 3:10 )

چرا خدا به ما هشدار می‌دهد

شایسته است بپرسیم چرا خدا اصلاً هشدار می‌دهد. اگر نمی‌شد از بلا پرهیز کرد، هشدار فقط اندوه می‌آورد. اما هشدار یک دعوت است. خدا از طریق ارمیا از دل خود سخن گفت:

3شاید گوش بدهند و از راههای بد خود بازگردند و من نیز از تمام مجازاتهایی که به سبب اعمال بدشان برای ایشان در نظر گرفته‌ام، چشم‌پوشی نمایم.

( ارمیا 26:3 )

13ولی اگر شما روش زندگی و اعمال خود را اصلاح کنید و خداوند، خدای خود را اطاعت نمایید، او نیز مجازاتی را که برای شما در نظر گرفته است، اجرا نخواهد کرد.

( ارمیا 26:13 )

خدا نمی‌خواهد مصیبت بیاورد. او امید دارد که شنیده شود. افسوس که صبر او همیشه با واکنشی روبه‌رو نمی‌شود:

7گفتم حتماً مردم اورشلیم به من گوش خواهند داد و به هشدارهایم توجه خواهند نمود و بدین ترتیب جلوی خرابی شهر و مجازاتی را که مقرر کرده‌ام خواهند گرفت. ولی آنها چنین نکردند بلکه به کارهای فاسد خود ادامه دادند.»

( صفنیا 3:7 )

در این میان، نقشی نیز به انبیا سپرده شده بود. آنان نیامده بودند که مردم را بترسانند، بلکه آمده بودند تا به آنها فرصت دهند به‌موقع بازگردند:

6وقتی شیپور جنگ در شهر به صدا در می‌آید، آیا نباید مردم نگران شوند؟ آیا بلا بر شهر نازل می‌شود، اگر خداوند آن را مقرر نکرده باشد؟

7به‌یقین خداوند یهوه کاری نمی‌کند مگر آنکه نقشۀ خود را به‌وسیلۀ انبیا آشکار کند.

( عاموس 3:6-7 )

فروتنی نتیجه را تغییر می‌دهد

کتاب‌مقدس این الگو را حتی در کسانی نشان می‌دهد که بسیار گمراه شده بودند. اخاب پادشاه، یکی از پرمشکل‌ترین فرمانروایان اسرائیل، خود را فروتن کرد و خدا آن را دید:

27وقتی اَخاب سخنان ایلیا را شنید، لباس خود را پاره کرد و پلاس پوشیده، روزه گرفت. او در پلاس می‌خوابید و ماتم زده راه می‌رفت و با کسی حرف نمی‌زد.

28پیغام دیگری از جانب خداوند به ایلیای تشبی رسید: 29«ببین اَخاب چگونه در حضور من متواضع شده است. حال که اینچنین در حضور من فروتن شده است، مادامی که زنده است این بلا را بر سرش نمی‌آورم بلکه در زمان سلطنت پسرش بر خاندان او این بلا را می‌فرستم.»

( اول پادشاهان 21:27-29 )

همین امر درباره رحبعام پادشاه و رهبران یهودا نیز رخ داد:

5شمعیای نبی نزد رحبعام و بزرگان یهودا که از ترس شیشق در اورشلیم جمع شده بودند، آمد و به ایشان گفت: «خداوند می‌فرماید: چون شما از من برگشته‌اید، پس من هم شما را در چنگ شیشق رها کرده‌ام.»

6آنگاه پادشاه و بزرگان مملکت به گناه خود اعتراف کرده، گفتند: «خداوند به حق ما را تنبیه کرده است.»

7وقتی خداوند این را دید به شمعیا گفت: «چون به گناه خود معترف شده‌اند آنها را از بین نخواهم برد. من غضب خود را بر اورشلیم نخواهم ریخت و اهالی این شهر از چنگ شیشق جان به در خواهند برد،

( دوم تواریخ 12:5-7 )

در هر دو داستان، دلی فروتن آنچه را در راه بود نرم‌تر کرد.

این برای ما چه معنایی دارد

در کتاب‌مقدس نمونه‌های بسیاری هست که خدا بسته به واکنش مردم، مسیر خود را تغییر می‌دهد، چه درباره برکت‌ها و چه درباره سختی‌ها. این ما را دعوت می‌کند که با چشمانی باز به زندگی خود و به مردم پیرامونمان بنگریم. شاید خدا از طریق کتاب‌مقدس مستقیماً با ما سخن می‌گوید. شاید غیرمستقیم، از راه شرایطی که با آنها روبه‌رو می‌شویم. بعضی شرایط ممکن است برای آموختن چیزی به ما ترتیب داده شده باشند. اگر از آنها بیاموزیم، چه می‌دانیم، شاید بعدها از درسی سخت‌تر در امان بمانیم.

و وقتی تأدیب می‌رسد، از دستی پرمحبت می‌رسد:

5گویا به کلی از یاد برده‌اید آن سخن تشویق‌آمیزی را که خطاب به شما گفته شده، گویی پدری به پسرش می‌گوید. می‌فرماید: «پسرم، نسبت به تأدیب خداوند بی‌اعتنا نباش، و هرگاه سرزنشت کند، دلسرد نشو. 6زیرا خداوند کسی را تأدیب می‌کند که دوستش می‌دارد، و کسی را تنبیه می‌نماید که فرزند خود به شمار می‌آوَرَد.»

( عبرانیان 12:5-6 )

پس نیازی نیست ناامید شویم. آینده دیوار نیست، راه است، و ما دعوت شده‌ایم که آن را همراه با خدا بپیماییم.