Staat alles al vast?

Als we lezen over moeilijkheden die op de mensheid of op ons eigen leven af lijken te komen, voelen we ons gemakkelijk machteloos, alsof er niets aan te doen is. Sommigen van ons komen stilletjes tot de conclusie dat alles in het leven al vaststaat en dat geen enkele inspanning daar iets aan zal veranderen. Maar is dat echt zo?

De Bijbel schetst een milder beeld. Zelfs de rampen die God zelf heeft aangekondigd, en zelfs de zegeningen die hij heeft beloofd, worden niet altijd precies zo uitgevoerd als ze zijn uitgesproken. Vaak hangt het ervan af hoe mensen reageren. Denk aan wat God tegen de profeet Jeremia zei:

7-8Als Ik aankondig dat een land of koninkrijk moet worden vernietigd en dat volk keert terug van zijn zondige wegen, dan wil Ik mijn genade tonen en zal Ik het niet vernietigen, zoals was aangekondigd.

( Jeremia 18:7-8 )

9En als Ik aankondig dat Ik een land groot en machtig zal maken, 10maar dat land begint te zondigen en weigert Mij te gehoorzamen, dan zal Ik van gedachten veranderen en dat land niet zegenen, zoals Ik had beloofd.

( Jeremia 18:9-10 )

God zegt dat zijn aankondigingen geen gesloten deur zijn. Ze lijken meer op een open gesprek, waarin onze keuzes worden gehoord.

Een stad die luisterde

Het bekendste voorbeeld is Nineve. Jona bracht een korte en beangstigende boodschap, en de mensen namen die ter harte:

4-5Maar al op de eerste dag, toen Jona een dagreis ver in de stad was rondgegaan en begon te prediken, toonden de inwoners berouw. Jona riep de mensen die zich om hem heen verzamelden, toe: ‘Over veertig dagen zal Ninevé worden vernietigd!’ Zij geloofden hem en riepen een vasten uit, zowel de hooggeplaatsten als de gewone mensen trokken rouwkleding aan, de ruwe, stugge gewaden die bij treurige gebeurtenissen werden gedragen.

7De koning en zijn edelen stuurden een boodschap door de stad die luidde: ‘Laat niemand, zelfs de dieren niet, ook maar iets eten. Er mag geen slokje water worden gedronken. 8Iedereen moet rouwkleding dragen en God aanroepen. Laat iedereen zijn verkeerde wegen verlaten en alle onrecht afzweren. 9Wie weet zal God toch nog besluiten ons te laten leven en zal Hij ons in zijn ontzettende toorn niet vernietigen.’

( Jona 3:4-5,7-9 )

Merk de nederigheid op in de woorden van de koning: ‘Wie weet? Misschien bedenkt God zich nog.’ Hij had geen garantie, alleen hoop. En die hoop werd beantwoord:

10Toen God zag dat zij een eind hadden gemaakt aan hun misdadige gedrag, veranderde hij van gedachte en voerde de straf die Hij had aangekondigd, niet uit.

( Jona 3:10 )

Waarom God ons waarschuwt

Het is de moeite waard te vragen waarom God eigenlijk waarschuwt. Als een ramp niet te voorkomen was, zou een waarschuwing alleen verdriet brengen. Maar een waarschuwing is een uitnodiging. Via Jeremia legde God uit wat er in zijn hart leeft:

3Want misschien zullen zij luisteren en terugkeren van hun verkeerde wegen. Dan kan Ik het onheil nog tegenhouden waarmee Ik hen wilde straffen voor hun zonden.

( Jeremia 26:3 )

13Maar als u ophoudt met zondigen en de Here, uw God, gaat gehoorzamen, zal Hij de straf die Hij tegen u heeft aangekondigd, niet uitvoeren.

( Jeremia 26:13 )

God wil geen onheil brengen. Hij hoopt gehoord te worden. Helaas wordt zijn geduld niet altijd beantwoord:

7Ik zei: “Heb eerbied voor Mij, laat u terechtwijzen. Als u luistert naar mijn waarschuwingen zal Ik uw stad niet vernietigen.” Maar nee, zij stonden direct klaar om kwaad te bedrijven.

( Zefanja 3:7 )

Ook de profeten kregen hierin een rol. Ze waren er niet om mensen angst aan te jagen, maar om hun de kans te geven op tijd terug te keren:

6De alarmklok heeft geluid. Luister en wees bang! Zal in uw land een ramp gebeuren zonder dat Ik daar de hand in heb? 7Maar Ik waarschuw altijd eerst, Ik vertel mijn profeten wat Ik ga doen.’

( Amos 3:6-7 )

Nederigheid verandert de afloop

De Bijbel laat dit patroon zelfs zien bij mensen die ver waren afgedwaald. Koning Achab, een van de meest getroebleerde heersers van Israël, verootmoedigde zich, en God sloeg daar acht op:

27Toen Achab deze profetieën hoorde, scheurde hij zijn kleren, trok vodden aan, vastte, sliep in dezelfde vodden en liep rond als een toonbeeld van vernedering. 28Elia kreeg daarop een andere boodschap van de Here: 29‘Ziet u hoe Achab zich voor Mij heeft vernederd? Omdat hij dat heeft gedaan, zal Ik wat Ik heb beloofd, pas na zijn dood doen. Tijdens het leven van zijn zoon zal ik deze ramp over zijn familie brengen.’

( 1 Koningen 21:27-29 )

Hetzelfde gebeurde met koning Rehabeam en de leiders van Juda:

5De profeet Semaja belegde toen een bijeenkomst met Rehabeam en de Judese leiders uit alle delen van het land die uit angst voor Sisak naar het veilige Jeruzalem waren gevlucht. Hij zei tegen hen: ‘De Here zegt: “U hebt Mij de rug toegekeerd, daarom heb Ik u de rug toegekeerd en u aan Sisak overgeleverd.” ’ 6De koning en de leiders van Israël zagen hun fouten in, beleden hun zonden en riepen: 7‘De Here heeft gelijk dat Hij ons zo behandelt!’ Toen de Here zag hoe zij zich vernederden, stuurde Hij Semaja naar hen toe om te zeggen: ‘Omdat u zich voor Mij hebt vernederd, zal Ik u niet volledig uitroeien, sommigen zullen ontsnappen. Ik zal Sisak niet gebruiken om mijn toorn over Jeruzalem uit te gieten.

( 2 Kronieken 12:5-7 )

In beide verhalen verzachtte een nederig hart wat op komst was.

Wat dit voor ons betekent

Er zijn in de Bijbel veel voorbeelden van God die van koers verandert, zowel bij zegeningen als bij moeilijkheden, afhankelijk van hoe mensen reageren. Dit nodigt ons uit om met open ogen naar ons eigen leven en naar de mensen om ons heen te kijken. Misschien spreekt God rechtstreeks tot ons door de Bijbel. Misschien spreekt hij indirect, door de omstandigheden die we tegenkomen. Sommige omstandigheden zijn mogelijk bedoeld om ons iets te leren. Als we ervan leren, blijft ons, wie weet, later een hardere les bespaard.

En als er correctie komt, komt die uit een liefdevolle hand:

5U bent zeker vergeten hoe God u als zijn kinderen moed gegeven heeft. Hij zei: ‘Denk niet licht over de tucht van de Here, mijn zoon. Laat de moed niet zakken als de Here u terechtwijst. 6Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u zijn zoon bent.’

( Hebreeën 12:5-6 )

We hoeven dus niet te wanhopen. De toekomst is geen muur, maar een pad, en we zijn uitgenodigd om het samen met God te bewandelen.