De rol van trots en echt geloof
Wij willen allemaal graag respect en waardering voelen. Dat is natuurlijk, en het is de wortel van ons zelfrespect. Trots is een nauwe verwant van die wens. Trots groeit wanneer we willen dat anderen zien wat we hebben gedaan en wat we zijn geworden. Het is geen wonder dat de Bijbel zo vaak over trots spreekt. We lezen die verzen meestal snel en denken dat ze over iemand anders gaan. Laten we er eens rustiger en dichterbij naar kijken. Hier zijn drie korte verzen om mee te beginnen:
32Hebt u in uw woede dwaas gehandeld of hebt u kwaad in de zin, zwijg dan en voer uw plan niet uit!( Spreuken 30:32 )
5Hij vernedert de trotsen en haalt de muren van de hoogmoedige stad om,( Jesaja 26:5 )
17-18zodat zij van gedachten veranderen en ervoor zorgen niet trots te worden. Zij worden gewaarschuwd voor de straf op de zonde en leren goed op te letten dat zij niet op een of andere manier omkomen.( Job 33:17 )
Let op de laatste. God “behoedt hen voor hoogmoed”, en Hij doet dat door steeds opnieuw tot mensen te spreken, zoals een zorgzame ouder dat zou doen.
Twee soorten trots
In het dagelijks leven gebruiken we het woord op twee manieren. De ene is kritisch: “die man was te trots om te helpen.” De andere is warm: “Goed gedaan, ik ben zo trots op je!” Die tweede komt veel voor in gezinnen, waar ouders hun kinderen aanmoedigen door te gaan en te groeien. Dit zijn de gebruikelijke definities:
- Een gevoel van diep genoegen of tevredenheid over de eigen prestaties, over de prestaties van mensen met wie men nauw verbonden is, of over eigenschappen of bezittingen die algemeen bewonderd worden.
- Het besef van de eigen waardigheid.
Blijdschap over het succes van een kind is goed, en niets in de Bijbel raadt dat af. Waarvoor de Bijbel waarschuwt, is een bepaalde soort trots: de overtuiging dat “ik dit helemaal zelf heb gedaan en ik heb niemand nodig.” Dat is trots die steunt op onszelf in plaats van op God en op anderen:
10Door trots en stijfkoppigheid ontstaat veel ruzie, daarom getuigt het van wijsheid als men zich wil laten gezeggen en onderwijzen.( Spreuken 13:10 )
Wat God zegt over deze soort trots
De verzen hieronder beschrijven hoe God reageert. Merk op dat het meer gaat om afstand dan om straf. Als we alleen op onszelf vertrouwen, laten we weinig ruimte voor Hem:
12Maar als iemand dit tot Hem roept, antwoordt Hij nooit als een goddeloze uit trots tot Hem spreekt.( Job 35:12 )
28Wie het moeilijk hebben, redt U, maar U vernedert de hoogmoedigen, want U ziet alles wat zij doen.( 2 Samuël 22:28 )
6De Here is hoog verheven en ziet vol liefde neerop ieder die zich van zijn kleinheid bewust is.Maar trotse mensen wil Hij niet kennen.( Psalmen 138:6 )
De apostel Jakobus legt uit waarom God de hoogmoed weerstaat: omdat Hij ons meer wil geven.
6Maar Hij geeft ons steeds meer genade. Daarom staat er in de Boeken: ‘God keert Zich tegen de hoogmoedigen, maar Hij is genadig voor wie nederig is.’( Jakobus 4:6 )
Een koning die zei: “Ik heb dit gedaan”
Voordat we conclusies trekken, kijken we naar een verhaal. Nebukadnezar was de machtige koning van Babel. Hij had een verontrustende droom, en de profeet Daniël legde uit dat God hem een waarschuwing gaf. Daniël voegde er een liefdevolle oproep aan toe:
27Majesteit, luister daarom naar mijn advies. Maak een einde aan het onrecht en de zonde in uw leven en wees rechtvaardig. Heb medelijden met de armen. Misschien zal God u dan nog langer voorspoed geven.’( Daniël 4:27 )
Een vol jaar ging voorbij, een jaar van geduld. Toen zei de koning op een dag, terwijl hij over zijn stad uitkeek:
30‘Kijk,’ zei hij, ‘is dit niet het grote Babel dat ik met mijn eigen grote kracht en tot mijn eer tot koninklijke residentie en hoofdstad van mijn rijk heb gemaakt?’( Daniël 4:30 )
De waarschuwing kwam bijna meteen uit:
31Nauwelijks was hij uitgesproken of er klonk een stem uit de hemel: ‘Koning Nebukadnezar, u wordt meegedeeld dat u niet langer zult regeren over dit rijk. 32U zult uit de samenleving worden verstoten en wonen bij de dieren in het veld. U zult gras eten als een koe, zeven jaar lang, tot u eindelijk erkent dat alle aardse koninkrijken het eigendom zijn van God, de Allerhoogste, en dat Hij die geeft aan wie Hij wil.’( Daniël 4:31-32 )
Nebukadnezar verloor alles waar hij trots op was geweest. Maar kijk hoe het verhaal afloopt. Na die tijd keek hij omhoog, en hij begreep wie er achter zijn prestaties stond:
34Na verloop van zeven jaar keek Nebukadnezar omhoog naar de hemel en zijn verstand keerde terug. Toen prees en aanbad hij de Allerhoogste en bewees Hem, de eeuwig Levende, eer. ‘Want,’ zei hij, ‘Hij heerst tot in eeuwigheid en zijn koningschap houdt voor altijd stand. 35Alle bewoners van deze aarde zijn niets vergeleken bij Hem. Hij doet wat Hij het beste vindt met de hemelse legers en met de mensen op aarde. Niemand kan Hem tegenhouden of ter verantwoording roepen en vragen: “Wat is uw bedoeling met alles wat U doet?”37Nu prijs en loof en verheerlijk ik, Nebukadnezar, de Koning van de Hemel. Hij is oprecht en leidt ons op juiste en goede wegen. Hij bezit de macht hoogmoedigen te vernederen!’( Daniël 4:34-35,37 )
De koning leerde iets kostbaars, en zijn eer werd hersteld. Misschien kunnen wij dezelfde les op een zachtere manier leren, door simpelweg over zijn verhaal na te denken.
En onze eigen inspanning?
De meesten van ons zijn geen koningen. Toch zeggen we vaak: “Ik heb dit huis met mijn eigen handen gebouwd”, “Ik heb dit bedrijf opgezet” of “Ik heb deze race gewonnen.” Is het niet terecht om trots te zijn als we hard hebben gewerkt aan iets wat voor ons belangrijk was, zoals een goede baan, een hecht gezin of een wedstrijd?
Natuurlijk is inspanning belangrijk. Maar de wijze schrijver van Prediker merkte iets op over het leven zoals het er van onze kant uitziet: resultaten hangen niet alleen af van onze vaardigheid en inspanning.
11Opnieuw keek ik over de aarde en ik zag dat de snelste man niet altijd de wedstrijd wint, dat de sterkste niet altijd als overwinnaar uit de strijd komt, dat wijze mensen vaak arm zijn en mensen met grote vaardigheden niet als vanzelfsprekend beroemd zijn. Alles komt neer op geluk, op het juiste moment op de juiste plaats zijn.( Prediker 9:11 )
Succes ligt nooit helemaal in onze handen. En Jezus voegt er een troostende gedachte aan toe. Zelfs de kleinste dingen in het leven ontsnappen niet aan de aandacht van de Vader:
29Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet. En wat kost nu een mus? Bijna niets.( Mattheüs 10:29 )
Betekent dat dan dat onze prestaties niet echt van ons zijn? Jezus antwoordt met het beeld van een wijnstok en zijn ranken. Een rank maakt zijn eigen leven niet. Ze ontvangt het van de wijnstok, en uit die verbondenheid groeit vrucht. Hij herhaalt dezelfde gedachte twee keer, in iets andere woorden, zodat we het niet missen:
4Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in jullie. Net zoals een rank alleen maar vrucht kan dragen als hij aan de wijnstok zit, kunnen ook jullie alleen maar vruchtbaar leven als jullie in Mij blijven.( Johannes 15:4 )
5Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als jullie in Mij blijven en Ik blijf in jullie, brengen jullie veel vrucht voort. Want zonder Mij kunnen jullie niets doen.( Johannes 15:5 )
Dit is niet bedoeld om onze inspanning klein te laten voelen. Het betekent dat onze gaven, ideeën en kracht geschenken zijn. De Bijbel zegt dit heel duidelijk:
17Hij deed dat opdat u nooit zou denken dat het uw eigen kracht en macht was die u in staat stelden zover te komen. 18Vergeet nooit dat de Here, uw God, u de kracht geeft rijk te worden en Hij doet dat om zijn belofte aan uw voorouders na te komen.( Deuteronomium 8:17-18 )
Geloof: leunen op God
Trots zegt: “Ik heb dit zelf gedaan.” Geloof zegt: “Dank U, dit had ik zonder U niet gekund.” Geloof is vertrouwen, en vertrouwen neemt zachtjes de plaats in van zelfredzaamheid:
5Vertrouw met heel je hart op de Here en verwacht het niet van je eigen verstand.6Laat God delen in alles wat je doet, dan kan Hij je levensweg bepalen.( Spreuken 3:5-6 )
Het neemt ook de plaats in van zorgen. Wanneer we niet langer alles alleen dragen, vinden we een vrede die ons verrast:
6Maak u nergens zorgen over, maar bid voor alles en vraag God wat u nodig hebt, dankbaar voor alles wat Hij doet.( Filippenzen 4:6 )
En het geeft ons een nieuwe manier om te vieren. We mogen blij zijn met ons werk en de eer delen:
31Wat u ook doet, doe het tot eer van God, ook het eten en drinken.( 1 Korinthiërs 10:31 )
31Zo staat het ook in de Boeken: ‘Als iemand zich toch op iets wil beroemen, laat hij zich dan beroemen op de Here!’( 1 Korinthiërs 1:31 )
Laten we dus onze grenzen zonder schaamte aanvaarden en troost putten uit de wetenschap dat we op Jezus kunnen leunen. Hij gaat met ons mee door elke moeilijkheid. Als de trots ons influistert dat we alles alleen moeten doen, kunnen we antwoorden: er is Iemand die we kunnen vertrouwen.
Copyright © 1979, 1988, 1998, 2007 by Biblica, Inc.
Used by permission. All rights reserved worldwide.