De rol van trots en waar geloof

Mensen willen van nature graag gerespecteerd en gewaardeerd worden, en dat vormt de basis van hun zelfbeeld. Trots is een veelvoorkomend gevoel dat mensen ertoe brengt hun prestaties en bijdragen in het leven te willen laten zien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Bijbel talloze verwijzingen naar het woord ‘trots’ bevat. Vaak negeren we zulke verwijzingen en doen we hun betekenis af als iets wat niet op ons van toepassing is. Laten we er echter eens wat beter naar kijken.

32Hebt u in uw woede dwaas gehandeld of hebt u kwaad in de zin, zwijg dan en voer uw plan niet uit!

( Spreuken 30:32 )

5Hij vernedert de trotsen en haalt de muren van de hoogmoedige stad om,

( Jesaja 26:5 )

17-18zodat zij van gedachten veranderen en ervoor zorgen niet trots te worden. Zij worden gewaarschuwd voor de straf op de zonde en leren goed op te letten dat zij niet op een of andere manier omkomen.

( Job 33:17 )

In ons dagelijks leven onderscheiden we twee soorten trots: een negatieve, die tot uiting komt in zinnen als ‘die persoon was te trots om te helpen’, en een positieve, die doorklinkt in zinnen als ‘Goed gedaan, ik ben zo trots op je!’ Die laatste uitdrukking is alomtegenwoordig in het gezinsleven, waar ouders hun kinderen willen motiveren om vol te houden, vooruitgang te boeken en uit te groeien tot gerespecteerde mensen. Of we nu lof of afkeuring uitspreken, beide soorten trots hebben een gemeenschappelijke basis. Laten we eens kijken naar de meest gangbare definities van trots:

1. Een gevoel van diep genoegen of voldoening dat voortkomt uit je eigen prestaties, de prestaties van mensen met wie je nauw verbonden bent, of uit eigenschappen of bezittingen die algemeen bewonderd worden
2. Besef van je eigen waardigheid.

Beide definities hierboven hebben een gemeenschappelijke basis in op het eigen ik gerichte eigenschappen. ‘Trots’ weerspiegelt eigen vermogens of eigen prestaties, in tegenstelling tot het vertrouwen op de hulp van anderen.

10Door trots en stijfkoppigheid ontstaat veel ruzie, daarom getuigt het van wijsheid als men zich wil laten gezeggen en onderwijzen.

( Spreuken 13:10 )

Zoals we zien, wordt zulke egocentrische trots in de Bijbel keer op keer scherp veroordeeld. Hier zijn slechts enkele voorbeelden:

12Maar als iemand dit tot Hem roept, antwoordt Hij nooit als een goddeloze uit trots tot Hem spreekt.

( Job 35:12 )

28Wie het moeilijk hebben, redt U, maar U vernedert de hoogmoedigen, want U ziet alles wat zij doen.

( 2 Samuël 22:28 )

6De Here is hoog verheven en ziet vol liefde neer

op ieder die zich van zijn kleinheid bewust is.

Maar trotse mensen wil Hij niet kennen.

( Psalmen 138:6 )

Voordat we een conclusie trekken, laten we kijken naar het Bijbelverhaal over de Babylonische koning Nebukadnezar, die trots werd op de resultaten van het werk dat hij had verricht.

30‘Kijk,’ zei hij, ‘is dit niet het grote Babel dat ik met mijn eigen grote kracht en tot mijn eer tot koninklijke residentie en hoofdstad van mijn rijk heb gemaakt?’

( Daniël 4:30 )

Hoewel de meesten van ons geen koning zijn en onze prestaties misschien niet groots zijn, zeggen of denken we vaak: ‘Ik heb dit huis met mijn eigen handen gebouwd’, of ‘Ik heb zo’n geweldig bedrijf opgezet’, of ‘Ik heb deze wedstrijd van iemand anders gewonnen’, en zijn we trots op onze inspanningen. Is het niet terecht om trots te zijn wanneer we zoveel moeite hebben gestoken in iets wat voor ons belangrijk is, of het nu gaat om het vinden van een goede baan, het opbouwen van een hecht gezin of het winnen van een wedstrijd?

De schrijver van het bekende bijbelse wijsheidsboek ‘Prediker’ besefte dat persoonlijke eigenschappen en vaardigheden niet als enige bepalen hoe gebeurtenissen in het leven uitpakken.

11Opnieuw keek ik over de aarde en ik zag dat de snelste man niet altijd de wedstrijd wint, dat de sterkste niet altijd als overwinnaar uit de strijd komt, dat wijze mensen vaak arm zijn en mensen met grote vaardigheden niet als vanzelfsprekend beroemd zijn. Alles komt neer op geluk, op het juiste moment op de juiste plaats zijn.

( Prediker 9:11 )

Het lijkt erop dat succes niet gegarandeerd is voor wie veel moeite steekt in werk, training of oefening. Als we vooruitspoelen naar de tijd van het Nieuwe Testament, verklaart Jezus dat niets aan Gods aandacht ontsnapt, hoe belangrijk of onbelangrijk een gebeurtenis ook lijkt:

29Geen enkele mus valt op de grond zonder dat je hemelse Vader ervan weet. En wat kost nu een mus? Bijna niets.

( Mattheüs 10:29 )

Laten we teruggaan naar Nebukadnezar en bekijken wat er gebeurde nadat hij zijn trotse woorden over zijn prestaties had uitgesproken:

31Nauwelijks was hij uitgesproken of er klonk een stem uit de hemel: ‘Koning Nebukadnezar, u wordt meegedeeld dat u niet langer zult regeren over dit rijk. 32U zult uit de samenleving worden verstoten en wonen bij de dieren in het veld. U zult gras eten als een koe, zeven jaar lang, tot u eindelijk erkent dat alle aardse koninkrijken het eigendom zijn van God, de Allerhoogste, en dat Hij die geeft aan wie Hij wil.’

( Daniël 4:31-32 )

In een oogwenk verloor koning Nebukadnezar alles waar hij trots op was geweest en brak er een moeilijke tijd voor hem aan, precies zoals was voorzegd. De koning verloor zijn troon, zijn trots en zijn waardigheid – een noodzakelijke ervaring om de les te begrijpen en te leren. Na een tijd besefte Nebukadnezar wie er werkelijk achter al zijn prestaties stond:

34Na verloop van zeven jaar keek Nebukadnezar omhoog naar de hemel en zijn verstand keerde terug. Toen prees en aanbad hij de Allerhoogste en bewees Hem, de eeuwig Levende, eer. ‘Want,’ zei hij, ‘Hij heerst tot in eeuwigheid en zijn koningschap houdt voor altijd stand. 35Alle bewoners van deze aarde zijn niets vergeleken bij Hem. Hij doet wat Hij het beste vindt met de hemelse legers en met de mensen op aarde. Niemand kan Hem tegenhouden of ter verantwoording roepen en vragen: “Wat is uw bedoeling met alles wat U doet?”

37Nu prijs en loof en verheerlijk ik, Nebukadnezar, de Koning van de Hemel. Hij is oprecht en leidt ons op juiste en goede wegen. Hij bezit de macht hoogmoedigen te vernederen!’

( Daniël 4:34-35,37 )

Uiteindelijk leerde Nebukadnezar een waardevolle les over trots. Kunnen ook wij deze les op een gemakkelijkere manier leren, door na te denken over het verhaal van Nebukadnezar?

Betekent dit verhaal dat onze prestaties niet echt van onszelf zijn? Wat kunnen we volledig op eigen kracht bereiken? Een vers uit het Evangelie van Johannes, waarin Jezus wordt geciteerd, geeft hieronder het antwoord. Let erop dat Jezus dezelfde woorden herhaalt en ze subtiel anders formuleert om hun betekenis te benadrukken.

4Blijf dicht bij Mij, dan blijf Ik in jullie. Net zoals een rank alleen maar vrucht kan dragen als hij aan de wijnstok zit, kunnen ook jullie alleen maar vruchtbaar leven als jullie in Mij blijven.

( Johannes 15:4 )

5Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als jullie in Mij blijven en Ik blijf in jullie, brengen jullie veel vrucht voort. Want zonder Mij kunnen jullie niets doen.

( Johannes 15:5 )

Het is God die ons kracht geeft, zodat we slagen in een wedstrijd of een goede baan vinden. God is de bron van creatieve ideeën wanneer we ingewikkelde problemen aanpakken, en Hij geeft ons de kracht om vol te houden en af te maken wat we zijn begonnen. Wanneer we dit erkennen, wordt Gods ware aard en zijn rol in ons leven zichtbaar, en komen we dichter bij Hem.

5Vertrouw met heel je hart op de Here en verwacht het niet van je eigen verstand.

6Laat God delen in alles wat je doet, dan kan Hij je levensweg bepalen.

( Spreuken 3:5-6 )

6Maak u nergens zorgen over, maar bid voor alles en vraag God wat u nodig hebt, dankbaar voor alles wat Hij doet.

( Filippenzen 4:6 )

31Wat u ook doet, doe het tot eer van God, ook het eten en drinken.

( 1 Korinthiërs 10:31 )

Laten we onze beperkingen erkennen en troost vinden in het besef dat vertrouwen op Jezus gemoedsrust geeft, dat Hij ons steunt in moeilijkheden en ons leidt in het omgaan met gevoelens van trots en waardigheid.