غۇرۇر ۋە ھەقىقىي ئىماننىڭ رولى
كىشىلەر تەبىئىي ھالدا ھۆرمەتكە سازاۋەر بولۇشنى ۋە قەدىرلىنىشنى خالايدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ئۆزىنى قەدىرلەش تۇيغۇسىنىڭ ئاساسىنى شەكىللەندۈرىدۇ. غۇرۇر — كىشىلەرنى ھاياتتىكى مۇۋەپپەقىيەتلىرى ۋە تۆھپىلىرىنى كۆز-كۆز قىلىشقا ئۈندەيدىغان كەڭ تارقالغان تۇيغۇ. شۇڭا مۇقەددەس كىتابتا «غۇرۇر» سۆزىنىڭ نۇرغۇن قېتىم تىلغا ئېلىنىشى ھەيران قالارلىق ئەمەس. بىز دائىم بۇنداق يەرلەرگە سەل قاراپ، ئۇلارنىڭ مەنىسىنى بىزگە ئائىت ئەمەس دەپ چەتكە قاقىمىز. لېكىن، بۇنىڭغا تېخىمۇ ئىنچىكە قاراپ باقايلى.
ئەگەر سەن ئەخمەقلىق قىلىپ ئۆزۈڭنى بەك يۇقىرى ئورۇنغا قويۇۋالغان بولساڭ، ۋە ياكى تەلۋە بىر ئويدا بولغان بولساڭ، قولۇڭ بىلەن ئاغزىڭنى يۇم!( پەند-نەسىھەتلەر 30:32 )
چۈنكى ئۇ يۇقىرىدا تۇرغانلارنى پەسكە چۈشۈرىدۇ؛ ئاشۇ ئالىي شەھەرنى، ئۇ پەس قىلىدۇ؛ ئۇنى يەرگە چۈشۈرۈپ، توپا-چاڭغا ئايلاندۇرىدۇ.( يەشايا 26:5 )
ئۇنىڭ مەقسىتى ئادەملەرنى يامان يولىدىن ياندۇرۇشتۇر، ئىنساننى تەكەببۇرلۇقتىن ساقلاشتۇر؛( ئايۇپ 33:17 )
كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا بىز غۇرۇرنىڭ ئىككى خىلىنى پەرقلەندۈرىمىز: بىرى سەلبىي غۇرۇر بولۇپ، «بۇ ئادەم تەكەببۇرلۇقىدىن ياردەم قىلمىدى» دېگەندەك سۆزلەردە ئىپادىلىنىدۇ؛ يەنە بىرى ئىجابىي غۇرۇر بولۇپ، «ئوبدان قىلدىڭ، سەندىن بەك پەخىرلىنىمەن!» دېگەندەك سۆزلەردە ئىپادىلىنىدۇ. كېيىنكى ئىپادە ئائىلە تۇرمۇشىدا ناھايىتى كەڭ تارقالغان، چۈنكى ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنى چىداملىق بولۇشقا، ئىلگىرىلەشكە ۋە ھۆرمەتكە سازاۋەر ئادەم بولۇپ يېتىلىشكە ئىلھاملاندۇرۇشقا تىرىشىدۇ. بىز ماختىساقمۇ ياكى ئەيىبلىسەكمۇ، غۇرۇرنىڭ ھەر ئىككى خىلى ئورتاق ئاساسقا ئىگە. غۇرۇرنىڭ ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان تەبىرلىرىگە قاراپ باقايلى:
- كىشىنىڭ ئۆز مۇۋەپپەقىيەتلىرىدىن، ئۆزى بىلەن يېقىن باغلىنىشلىق كىشىلەرنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىدىن ياكى كۆپچىلىك ئاپىرىن ئوقۇيدىغان خىسلەتلەر ياكى مال-مۈلۈكلەردىن ھاسىل بولىدىغان چوڭقۇر خۇشاللىق ياكى رازىمەنلىك تۇيغۇسى
- ئۆز ئىززەت-ھۆرمىتىنى ھېس قىلىش.
يۇقىرىدىكى ھەر ئىككى تەبىر ئۆزىنى مەركەز قىلغان خىسلەتلەر ئەتراپىدا ئورتاق ئاساسقا ئىگە. «غۇرۇر» باشقىلارنىڭ ياردىمىگە تايىنىشنىڭ ئەكسىچە، كىشىنىڭ ئۆز قابىلىيىتى ياكى ئۆز مۇۋەپپەقىيەتلىرىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.
كىبىرلىكتىن پەقەت جېدەل-ماجىرالا چىقار؛ دانالىق بولسا نەسىھەتنى ئاڭلىغانلار بىلەن بىللىدۇر.( پەند-نەسىھەتلەر 13:10 )
كۆرگىنىمىزدەك، بۇنداق ئۆزىنى مەركەز قىلغان تەكەببۇرلۇق مۇقەددەس كىتابتا قايتا-قايتا قاتتىق ئەيىبلىنىدۇ. تۆۋەندە پەقەت بىر نەچچە مىسال:
ئۇلار نالە-پەرياد كۆتۈرىدۇ، بىراق رەزىل ئادەملەرنىڭ ھاكاۋۇرلۇقىنىڭ تەسىرى تۈپەيلىدىن، ئۇنى خۇدا ئىجابەت قىلمايدۇ.( ئايۇپ 35:12 )
چۈنكى سەن ئاجىز مۆمىن خەلقنى قۇتقۇزىسەن؛ بىراق كۆزلىرىڭنى تەكەببۇر ئۈستىگە تىكىپ، ئۇلارنى شەرمەندە قىلىسەن؛( سامۇئىل «2» 22:28 )
چۈنكى پەرۋەردىگار ئالىيدۇر؛ بىراق ئۇ ھالى بوشلارغا نەزەر سالىدۇ؛ تەكەببۇلارنى بولسا ئۇ يىراقتىن تونۇپ يېتىدۇ.( زەبۇر 138:6 )
ھەرقانداق خۇلاسىگە كېلىشتىن بۇرۇن، مۇقەددەس كىتابتىكى بابىل پادىشاھى نېبوقادنەسسارنىڭ ھېكايىسىگە قاراپ باقايلى؛ ئۇ ئۆزى قىلغان ئىشلارنىڭ نەتىجىسىدىن تەكەببۇرلىشىپ كەتكەن ئىدى.
ــ قاراڭلار، مەن ئۆز ئىززىتىم ۋە شان-شۆھرىتىم نامايان قىلىنسۇن دەپ، شاھانە ئوردامنىڭ جايلىشىشى ئۈچۈن زور كۈچۈم بىلەن ياسىغان ھەيۋەتلىك بابىل شەھىرى مۇشۇ ئەمەسمۇ؟ ــ دېدى.( دانىيال 4:30 )
گەرچە كۆپىنچىمىز پادىشاھ بولمىساقمۇ، مۇۋەپپەقىيەتلىرىمىز ئۇنچە ھەيۋەتلىك بولمىسىمۇ، بىز دائىم «بۇ ئۆينى ئۆز قولۇم بىلەن سالدىم»، «شۇنداق ئېسىل بىر شىركەت قۇردۇم» ياكى «بۇ ئويۇندا باشقىلارنى يەڭدىم» دەپ ئېيتىمىز ياكى ئويلايمىز ۋە تىرىشچانلىقىمىزدىن پەخىرلىنىمىز. ياخشى خىزمەت تېپىش، مۇستەھكەم ئائىلە قۇرۇش ياكى مۇسابىقىدە غەلىبە قىلىش بولسۇن، بىز ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم بىر ئىشقا شۇنچە كۆپ كۈچ سەرپ قىلغىنىمىزدا پەخىرلىنىشىمىز ھەقلىق ئەمەسمۇ؟
مۇقەددەس كىتابتىكى داڭلىق ھېكمەت كىتابى «ۋەز-نەسىھەتچى»نىڭ يازغۇچىسى ھاياتتىكى ۋەقەلەرنىڭ نەتىجىسىنى پەقەت شەخسىي خىسلەت ۋە ماھارەتلا بەلگىلىمەيدىغانلىقىنى تونۇپ يەتكەن.
مەن زېھنىمنى يىغىپ، قۇياش ئاستىدا كۆردۇمكى، مۇسابىقىدە غەلىبە يەلتاپانغا بولماس، يا جەڭدە غەلىبە پالۋانغا بولماس، يا نان دانا كىشىگە كەلمەس، يا بايلىقلار يورۇتۇلغانلارغا كەلمەس، يا ئىلتىپات بىلىملىكلەرگە بولماس ــ چۈنكى پەيت ۋە تاسادىپىيلىق ئۇلارنىڭ ھەممىسىگە كېلىدۇ.( ھېكمەت توپلىغۇچى 9:11 )
قارىغاندا، ئىش، تەربىيىلىنىش ياكى مەشىققە زور كۈچ سەرپ قىلغانلارغىمۇ مۇۋەپپەقىيەت كاپالەتلەندۈرۈلمەيدىكەن. ئەگەر يېڭى ئەھدە دەۋرىگە ئۆتسەك، ئەيسا ھەرقانداق ۋەقە مۇھىم ياكى ئەھمىيەتسىز كۆرۈنسۇن، ھېچنەرسىنىڭ خۇدانىڭ دىققىتىدىن چەتتە قالمايدىغانلىقىنى تەكىتلەيدۇ:
ئىككى قۇشقاچنى بىر تىيىنگە سېتىۋالغىلى بولىدۇغۇ؟ لېكىن ئۇلاردىن بىرىمۇ ئاتاڭلارسىز يەرگە چۈشمەيدۇ.( ماتتا 10:29 )
نېبوقادنەسسارغا قايتىپ، ئۇ ئۆز مۇۋەپپەقىيەتلىرى ھەققىدە تەكەببۇرانە سۆزلەرنى قىلغاندىن كېيىن نېمە ئىشلار يۈز بەرگەنلىكىنى كۆرۈپ باقايلى:
ئۇنىڭ سۆزى ئاغزىدىن تېخى ئۈزۈلمەيلا، ئاسماندىن بىر ئاۋاز چۈشۈپ: ــ ئەي پادىشاھ نېبوقادنەسار، بۇ سۆز ساڭا كەلدى: پادىشاھلىق سەندىن ئېلىندى. سەن كىشىلەر ئارىسىدىن ھەيدىۋېتىلىپ، ياۋايى ھايۋانلار بىلەن بىللە ماكان قىلىسەن ۋە كالىلاردەك ئوت-چۆپ يەيسەن؛ سەن ھەممىدىن ئالىي بولغۇچىنىڭ ئىنسان پادىشاھلىقىنى ئىدارە قىلىدىغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭ ھوقۇقىنى ئۆزى تاللىغان ھەرقانداق كىشىگە تۇتقۇزىدىغانلىقىنى بىلىپ يەتكۈچە يەتتە ۋاقىت بېشىڭدىن ئۆتۈپ كېتىدۇ ــ دېيىلدى.( دانىيال 4:31-32 )
نېبوقادنەسسار پادىشاھ بىردەمدىلا پەخىرلىنىپ كەلگەن ھەممە نەرسىسىدىن ئايرىلىپ، ئالدىن ئېيتىلغاندەك، مۈشكۈل كۈنلەرگە دۇچ كەلدى. پادىشاھ تەختىدىن، غۇرۇرىدىن ۋە ئىززەت-ھۆرمىتىدىن ئايرىلدى؛ بۇ ساۋاقنى چۈشىنىش ۋە ئۆگىنىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان بىر كەچۈرمىش ئىدى. بىر مەزگىلدىن كېيىن نېبوقادنەسسار ئۆزىنىڭ بارلىق مۇۋەپپەقىيەتلىرىنىڭ ئارقىسىدا ھەقىقەتەن كىمنىڭ تۇرغانلىقىنى تونۇپ يەتتى:
ئەمدى شۇ كۈنلەر توشقاندا، مەن نېبوقادنەسار ئاسمانغا كۆز تىكىپ قارىۋىدىم، ئەقىل-ھوشۇم ئەسلىگە كەلدى. مەن ھەممىدىن ئالىي بولغۇچىغا ھەمدۇسانا ئېيتىپ، مەڭگۈ ھايات تۇرغۇچىنى مەدھىيىلەپ، ھۆرمەت ئەيلىدىم. ئۇنىڭ ھاكىملىقى مەڭگۈلۈك ھاكىملىقتۇر؛ ئۇنىڭ پادىشاھلىقى ئەۋلادتىن-ئەۋلادقىدۇر. ئۇنىڭ ئالدىدا يەر يۈزىدىكى بارلىق ئىنسانلار ھېچنېمە ھېسابلانمايدۇ؛ ئەرشتىكى قوشۇنلار ۋە زېمىندىكى ئىنسانلار ئارىسىدا ئۇ نېمە قىلىشنى خالىسا شۇنى قىلىدۇ؛ ئۇنىڭ قولىنى كىم توسالىسۇن ياكى ئۇنىڭدىن «نېمە قىلىسەن؟» دەپ سوراشقا جۈرئەت قىلالىسۇن؟ ئەمدى مەنكى نېبوقادنەسار ئەرشتىكى پادىشاھقا ھەمدۇسانا ئوقۇيمەن، ئۇنى تېخىمۇ ئۇلۇغلايمەن ۋە ئۇنى ئىززەتلەيمەن: ــ ئۇنىڭ قىلغانلىرى ھەقتۇر، ئۇنىڭ يوللىرى توغرىدۇر؛ ئۇنىڭ تەكەببۇرلۇق يولىدا ماڭغانلارنىڭ ھەيۋىسىنى چۈشۈرۈش قۇدرىتى باردۇر!».( دانىيال 4:34-35,37 )
ئاخىرىدا نېبوقادنەسسار تەكەببۇرلۇق ھەققىدە قىممەتلىك ساۋاق ئالدى. بىزمۇ نېبوقادنەسسارنىڭ ھېكايىسى ئۈستىدە ئويلىنىش ئارقىلىق بۇ ساۋاقنى ئاسانراق يول بىلەن ئالالامدۇق؟
بۇ ھېكايە بىزنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىمىز ھەقىقىي بىزنىڭ ئەمەس دېگەننى بىلدۈرەمدۇ؟ بىز پۈتۈنلەي ئۆز كۈچىمىز بىلەن نېمىگە ئېرىشەلەيمىز؟ يۇھاننا خۇش خەۋىرىدىن ئەيسانىڭ سۆزىنى نەقىل كەلتۈرگەن بىر ئايەت تۆۋەندە جاۋاب بېرىدۇ. دىققەت قىلىڭ، ئەيسا ئوخشاش سۆزلەرنى تەكرارلاپ، ئۇلارنىڭ ئەھمىيىتىنى گەۋدىلەندۈرۈش ئۈچۈن ئىنچىكىلىك بىلەن باشقىچە ئىپادىلەيدۇ.
سىلەر مەندە ئىزچىل تۇرۇڭلار، مەنمۇ سىلەردە ئىزچىل تۇرىمەن. شاخ تالدا تۇرماي، ئۆزى مېۋە بېرەلمەيدىغىنىدەك، سىلەرمۇ مەندە ئىزچىل تۇرمىساڭلار، مېۋە بېرەلمەيسىلەر.( يۇھاننا 15:4 )
«ئۈزۈم تېلى» ئۆزۈمدۇرمەن، سىلەر بولساڭلار شاخلىرىدۇرسىلەر. كىم مەندە ئىزچىل تۇرسا، مەنمۇ شۇنداقلا ئۇنىڭدا تۇرغىنىمدا، ئۇ كۆپ مېۋە بېرىدۇ. چۈنكى مەنسىز ھېچنېمىنى قىلالمايسىلەر.( يۇھاننا 15:5 )
بىزگە كۈچ-قۇۋۋەت ئاتا قىلىپ، ئويۇنلاردا مۇۋەپپەقىيەت قازىنىشىمىزغا ياكى ياخشى خىزمەت تېپىشىمىزغا ئىمكانىيەت يارىتىدىغان خۇدادۇر. مۇرەككەپ مەسىلىلەرنى ھەل قىلغىنىمىزدا ئىجادىي ئىدىيەلەرنىڭ مەنبەسى خۇدادۇر، ئۇ بىزگە چىڭ تۇرۇش ۋە باشلىغان ئىشىمىزنى تاماملاش ئۈچۈن كۈچ بېرىدۇ. بۇلارنى تونۇپ يېتىش خۇدانىڭ ھەقىقىي تەبىئىتىنى ۋە ئۇنىڭ ھاياتىمىزدىكى رولىنى ئاشكارىلاپ، بىزنى ئۇنىڭغا يېقىنلاشتۇرىدۇ.
ئۆز ئەقلىڭگە تايانماي، پەرۋەردىگارغا چىن قەلبىڭ بىلەن تايانغىن؛ قانداقلا ئىش قىلساڭ، پەرۋەردىگارنى تونۇشقا ئىنتىل؛ ئۇ ساڭا توغرا يوللارنى كۆرسىتىدۇ.( پەند-نەسىھەتلەر 3:5-6 )
ھېچ ئىش توغرۇلۇق ئەندىشە قىلماڭلار؛ بەلكى ھەربىر ئىشتا تەشەككۈر ئېيتىپ تىلىكىڭلارنى خۇداغا دۇئا ھەم ئىلتىجا ئارقىلىق مەلۇم قىلىڭلار؛( فىلىپپىلىقلارغا 4:6 )
شۇڭا سىلەر نېمىنى يېسەڭلار، نېمىنى ئىچسەڭلار ياكى ھەرقانداق باشقا ئىشلارنى قىلساڭلار، ھەممە ئىشلارنى خۇداغا شان-شەرەپ كەلتۈرۈلسۇن دەپ قىلىڭلار.( كورىنتۇسلۇقلارغا «1» 10:31 )
ئۆز چەكلىمىلىرىمىزنى ئېتىراپ قىلايلى ۋە ئەيساغا تايىنىشنىڭ كۆڭۈل خاتىرجەملىكى ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى، قىيىنچىلىقلاردا بىزنى قوللايدىغانلىقىنى ۋە غۇرۇر ۋە ئىززەت-ھۆرمەت تۇيغۇلىرىمىزنى باشقۇرۇشتا بىزگە يول كۆرسىتىدىغانلىقىنى چۈشىنىش ئارقىلىق تەسەللى تاپايلى.