અભિમાન અને સાચા વિશ્વાસની ભૂમિકા

લોકો સ્વાભાવિક રીતે જ ઇચ્છે છે કે તેમને માન અને મહત્ત્વ મળે, અને આ જ તેમના આત્મસન્માનનો પાયો બને છે. અભિમાન એક સામાન્ય લાગણી છે, જે વ્યક્તિને જીવનમાં પોતાની સિદ્ધિઓ અને યોગદાનનું પ્રદર્શન કરવા પ્રેરે છે. તેથી નવાઈ નથી કે બાઇબલમાં “અભિમાન” શબ્દનો ઘણી વાર ઉલ્લેખ થયો છે. ઘણી વાર આપણે આવા ઉલ્લેખોની અવગણના કરીએ છીએ અને માની લઈએ છીએ કે તેનો અર્થ આપણને લાગુ પડતો નથી. પરંતુ ચાલો, તેને વધુ નજીકથી જોઈએ.

32જો તેં ગર્વ કરવાની બેવકૂફી કરી હોય

અથવા કોઈ ખોટો વિચાર તેં કર્યો હોય,

તો તારો હાથ તારા મુખ પર મૂક.

( નીતિ. 30:32 )

5કેમ કે તે ગર્વથી રહેનારને નીચા નમાવશે, કિલ્લાવાળા ગર્વિષ્ઠ નગરને

તે જમીનદોસ્ત કરી નાખશે; તે તેને ધૂળભેગું કરશે.

( યશા. 26:5 )

17અને આ મુજબ માણસને તેના પાપી ધ્યેયોથી અટકાવે,

અને તેને અહંકારથી દૂર કરે.

( અયૂ. 33:17 )

આપણા રોજિંદા જીવનમાં આપણે બે પ્રકારના ગર્વને ઓળખીએ છીએ: એક નકારાત્મક, જે “તે વ્યક્તિ એટલી અભિમાની હતી કે મદદ કરવા તૈયાર ન થઈ” જેવાં વાક્યોમાં દેખાય છે, અને બીજો સકારાત્મક, જે “શાબાશ, મને તારા પર ખૂબ ગર્વ છે!” જેવાં વાક્યોમાં વ્યક્ત થાય છે. બીજા પ્રકારની અભિવ્યક્તિ કૌટુંબિક જીવનમાં ખૂબ સામાન્ય છે, જ્યાં માતાપિતા પોતાનાં બાળકોને ધીરજ રાખવા, પ્રગતિ કરવા અને માનનીય વ્યક્તિ બનવા પ્રોત્સાહન આપે છે. આપણે પ્રશંસા કરીએ કે નિંદા, બંને પ્રકારના ગર્વનો પાયો એક જ છે. ચાલો, ગર્વની સૌથી પ્રચલિત વ્યાખ્યાઓ પર નજર કરીએ:

1. પોતાની સિદ્ધિઓ, પોતાની સાથે નજીકથી જોડાયેલા લોકોની સિદ્ધિઓ, અથવા વ્યાપક રીતે વખણાતા ગુણો કે સંપત્તિમાંથી મળતો ઊંડા આનંદ કે સંતોષનો અનુભવ
2. પોતાના ગૌરવનું ભાન.

ઉપરની બંને વ્યાખ્યાઓનો પાયો સ્વકેન્દ્રિત ગુણો પર આધારિત છે. “ગર્વ” બીજાની મદદ પર આધાર રાખવાને બદલે પોતાની ક્ષમતાઓ કે પોતાની સિદ્ધિઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

10અભિમાનથી તો કેવળ ઝઘડો જ ઉત્પન્ન થાય છે;

પણ સારી સલાહ માનનારાઓ પાસે ડહાપણ છે.

( નીતિ. 13:10 )

જેમ આપણે જોઈ શકીએ છીએ, બાઇબલમાં આવા સ્વકેન્દ્રિત અભિમાનની વારંવાર સખત નિંદા કરવામાં આવી છે. અહીં તેનાં થોડાં ઉદાહરણો છે:

12તેઓ પોકાર કરે છે,

પણ દુષ્ટ માણસનાં અભિમાનને કારણે કોઈ તેમને સાંભળતું નથી.

( અયૂ. 35:12 )

28દુઃખી લોકોને તમે બચાવશો,

પણ ઘમંડીઓને નીચા નમાવવા સારુ તમે તેઓના પર કરડી દ્રષ્ટિ કરો છો. એ સારુ કે તમે તેઓને નીચા નમાવો.

( 2 શમુ. 22:28 )

6જો કે યહોવાહ સર્વોચ્ચ છે, તોપણ તે દિન લોકોની કાળજી લે છે,

પણ ગર્વિષ્ઠોને તો તે દૂરથી જ ઓળખે છે.

( ગી.શા. 138:6 )

કોઈ નિષ્કર્ષ પર આવતાં પહેલાં, ચાલો બાબિલના રાજા નબૂખાદનેસ્સારની બાઇબલની વાર્તા જોઈએ, જે પોતાના કામનાં પરિણામો પર અભિમાની બન્યો હતો.

30રાજા બોલ્યો કે, “આ મહાન બાબિલ જે મેં મારા રાજ્યગૃહને માટે તથા મારા ગૌરવ તથા મહિમા વધારવા માટે બાંધ્યું નથી?”

( દાનિ. 4:30 )

ભલે આપણામાંના મોટા ભાગના રાજા નથી, અને આપણી સિદ્ધિઓ કદાચ ભવ્ય ન હોય, છતાં આપણે ઘણી વાર કહીએ છીએ કે વિચારીએ છીએ, “મેં આ ઘર મારા પોતાના હાથે બાંધ્યું,” અથવા “મેં આટલી સરસ કંપની ઊભી કરી,” અથવા “મેં આ રમતમાં બીજાને હરાવ્યો,” અને આપણા પ્રયત્નો પર ગર્વ કરીએ છીએ. જ્યારે આપણે આપણા માટે મહત્ત્વની કોઈ બાબતમાં, પછી તે સારી નોકરી મેળવવી હોય, મજબૂત કુટુંબ ઘડવું હોય કે દોડ જીતવી હોય, આટલો બધો પરિશ્રમ કર્યો હોય, ત્યારે ગર્વ અનુભવવો શું યોગ્ય નથી?

બાઇબલના જાણીતા જ્ઞાનગ્રંથ “સભાશિક્ષક”ના લેખકે ઓળખ્યું કે જીવનની ઘટનાઓનું પરિણામ માત્ર વ્યક્તિગત ગુણો અને કૌશલ્યો પર જ નિર્ભર નથી.

11હું પાછો ફર્યો તો પૃથ્વી પર મેં એવું જોયું કે;

શરતમાં વેગવાનની જીત થતી નથી.

અને યુદ્ધોમાં બળવાનની જીત થતી નથી.

વળી, બુદ્ધિમાનને રોટલી મળતી નથી.

અને સમજણાને ધન મળતું નથી.

તેમ જ ચતુર પુરુષો પર રહેમનજર હોતી નથી.

પણ સમય તથા પ્રસંગની અસર સર્વને લાગુ પડે છે.

( સભા. 9:11 )

એવું લાગે છે કે કામ, તાલીમ કે અભ્યાસમાં ભારે પરિશ્રમ કરનારાઓને પણ સફળતાની ખાતરી નથી. જો આપણે આગળ નવા કરારના સમયમાં જઈએ, તો ઈસુ જાહેર કરે છે કે કોઈ પણ ઘટના મહત્ત્વની ગણાય કે નજીવી, કશું જ ઈશ્વરની નજરથી છૂપું રહેતું નથી:

29શું ચકલીઓ બે પૈસે વેચાતી નથી? તોપણ તમારા પિતાની ઇચ્છા વગર તેમાંથી એક પણ જમીન પર પડનાર નથી.

( માથ. 10:29 )

ચાલો, ફરી નબૂખાદનેસ્સાર પાસે પાછા આવીએ અને જોઈએ કે પોતાની સિદ્ધિઓ વિશે અભિમાનભર્યા શબ્દો બોલ્યા પછી શું બન્યું:

31હજી તો રાજા આ કહેતો હતો, ત્યાં તો આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો “હે નબૂખાદનેસ્સાર રાજા, તારા માટે આ હુકમ છે કે આ રાજ્ય હવે તારી પાસે રહ્યું નથી. 32તને માણસોમાંથી નસાડી મૂકવામાં આવશે, તારે ખેતરનાં પશુઓ સાથે રહેવું પડશે. તને બળદની જેમ ઘાસ ખવડાવવામાં આવશે. સાત વર્ષ પસાર થતાં સુધી તું સમજશે કે પરાત્પર ઈશ્વર લોકોના રાજ્ય ઉપર રાજ કરે છે અને જેને ચાહે તેને તે આપે છે.”

( દાનિ. 4:31-32 )

એક જ ક્ષણમાં રાજા નબૂખાદનેસ્સારે જે બધાં પર તે ગર્વ કરતો હતો તે ગુમાવી દીધું અને, ભવિષ્યવાણી પ્રમાણે જ, કપરા સમયનો સામનો કર્યો. રાજાએ પોતાનું સિંહાસન, પોતાનો ગર્વ અને પોતાનું ગૌરવ ગુમાવ્યું; પાઠ સમજવા અને શીખવા માટે આ અનુભવ જરૂરી હતો. થોડા સમય પછી નબૂખાદનેસ્સારને સમજાયું કે તેની બધી સિદ્ધિઓ પાછળ ખરેખર કોણ હતું:

34તે દિવસોને અંતે મેં નબૂખાદનેસ્સારે, મારી આંખો આકાશ તરફ ઊંચી કરી, મારી સમજશકિત મને પાછી આપવામાં આવી.

મેં પરાત્પર ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી.

જે સદાકાળ જીવે છે તેમની સ્તુતિ કરી અને તેમને માન આપ્યું.

કેમ કે તેમનું રાજ અનંતકાળનું છે,

તેમનું રાજ્ય પેઢી દરપેઢીનું છે.

35પૃથ્વીના સર્વ રહેવાસીઓ તેમની આગળ કશી વિસાતમાં નથી.

આકાશના સૈન્યમાં તથા પૃથ્વી પરના રહેવાસીઓમાં,

તે પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે કરે છે.

તેમને કોઈ રોકી શકતું નથી કે કોઈ પડકાર આપી શકતું નથી. તેમને કોઈ કશું કહી શકતું નથી કે, ‘તમે આ શા માટે કર્યું?”

37હવે હું, નબૂખાદનેસ્સાર, આકાશના રાજાની સ્તુતિ કરું છું, તેમની પ્રશંસા કરું છું, તેમનું સન્માન કરું છું, કેમ કે, તેમના બધાં કાર્યો સાચાં છે, તેમના માર્ગો ન્યાયી છે. જેઓ પોતાના ઘમંડમાં ચાલે છે તેઓને તે નીચા પાડે છે.

( દાનિ. 4:34-35,37 )

અંતે નબૂખાદનેસ્સાર અભિમાન વિશે એક મૂલ્યવાન પાઠ શીખ્યો. શું આપણે પણ નબૂખાદનેસ્સારની વાર્તા પર મનન કરીને આ પાઠ સરળ રીતે શીખી શકીએ?

શું આ વાર્તાનો અર્થ એ છે કે આપણી સિદ્ધિઓ ખરેખર આપણી નથી? આપણે સંપૂર્ણપણે આપણી જાતે શું સિદ્ધ કરી શકીએ? યોહાનની સુવાર્તામાંથી ઈસુના શબ્દો ટાંકતી એક કલમ નીચે તેનો જવાબ આપે છે. ધ્યાન આપો કે ઈસુ એ જ શબ્દો ફરી કહે છે, અને તેમનું મહત્ત્વ દર્શાવવા માટે તેમને થોડા જુદા શબ્દોમાં રજૂ કરે છે.

4તમે મારામાં રહો અને હું તમારામાં રહીશ; જેમ ડાળી વેલામાં રહ્યા વિના પોતાની જાતે ફળ આપી શકતી નથી, તેમ તમે પણ મારામાં રહ્યા વિના ફળ આપી શકતા નથી.

( યોહ. 15:4 )

5 હું તો દ્રાક્ષાવેલો છું; અને તમે ડાળીઓ છો; જે મારામાં રહે છે અને હું તેનામાં રહું છું, તે જ ઘણાં ફળ આપે છે; કેમ કે મારાથી નિરાળા રહીને તમે કંઈ કરી શકતા નથી.

( યોહ. 15:5 )

ઈશ્વર જ આપણને શક્તિ આપે છે, જેથી આપણે રમતમાં જીતી શકીએ કે સારી નોકરી મેળવી શકીએ. જટિલ સમસ્યાઓનો સામનો કરતી વખતે ઈશ્વર જ સર્જનાત્મક વિચારોનો સ્રોત છે, અને આપણે જે શરૂ કર્યું છે તેમાં ટકી રહેવા અને તેને પૂરું કરવા તે જ બળ આપે છે. આ બાબતોને ઓળખવાથી ઈશ્વરનો સાચો સ્વભાવ અને આપણા જીવનમાં તેમની ભૂમિકા પ્રગટ થાય છે, અને તે આપણને તેમની વધુ નજીક લાવે છે.

5તારા પૂર્ણ હૃદયથી યહોવાહ પર ભરોસો રાખ

અને તારી પોતાની સમજણ પર આધાર રાખીશ નહિ.

6તારા સર્વ માર્ગોમાં પ્રભુનો અધિકાર સ્વીકાર

અને તે તારા માર્ગો સીધા કરશે.

( નીતિ. 3:5-6 )

6કશાની ચિંતા કરો નહિ; પણ સર્વ વિષે પ્રાર્થના તથા વિનંતીઓ વડે આભારરસ્તુતિ સહિત, તમારી અરજો ઈશ્વરને જણાવો.

( ફિલિ. 4:6 )

31માટે તમે ખાઓ કે, પીઓ કે, જે કંઈ કરો તે સર્વ ઈશ્વરના મહિમાને અર્થે કરો.

( 1 કરિં. 10:31 )

ચાલો, આપણી મર્યાદાઓ સ્વીકારીએ અને એ સમજણમાં દિલાસો મેળવીએ કે ઈસુ પર આધાર રાખવાથી મનને શાંતિ મળે છે, તે મુશ્કેલીઓમાં આપણને ટેકો આપે છે અને ગર્વ તથા ગૌરવની લાગણીઓને સંભાળવામાં આપણને માર્ગદર્શન આપે છે.