خۇدا نېمە ئۈچۈن ئىبراھىمدىن ئوغلىنى ئۆلتۈرۈشنى تەلەپ قىلدى؟
ئۇ: ــ سەن ئوغلۇڭنى، يەنى سەن سۆيىدىغان يالغۇز ئوغلۇڭ ئىسھاقنى ئېلىپ، مورىيا يۇرتىغا بېرىپ، شۇ يەردە، مەن ساڭا ئېيتىدىغان تاغلارنىڭ بىرىنىڭ ئۈستىدە ئۇنى كۆيدۈرمە قۇربانلىق سۈپىتىدە سۇنغىن، ــ دېدى.( يارىتىلىش 22:2 )
ھەممىسى قانداق باشلانغان…
خۇدانىڭ ۋەدىسى
ئۆتمۈشكە قايتىپ، يىللار ئىلگىرى يۈز بەرگەن ۋەقەلەرنى كۆزدىن كەچۈرەيلى. تۆۋەندە خۇدانىڭ ئۇ چاغدا ئىبراھىمغا بەرگەن ۋەدىلىرى ھەققىدە ئويلىنىش بار.
مەن ئۇنىڭغا بەخت-بەرىكەت بېرىپ، ئۇنىڭدىنمۇ ساڭا بىر ئوغۇل بېرىمەن. مەن دەرۋەقە ئۇنى بەرىكەتلەيمەن؛ شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئەل-مىللەتلەرنىڭ ئانىسى بولىدۇ؛ خەلقلەرنىڭ پادىشاھلىرىمۇ ئۇنىڭدىن چىقىدۇ، ــ دېدى. خۇدا ئۇنىڭغا: ــ ياق، ئايالىڭ ساراھ جەزمەن ساڭا بىر ئوغۇل تۇغۇپ بېرىدۇ. سەن ئۇنىڭغا «ئىسھاق» دەپ ئات قويغىن. مەن ئۇنىڭ بىلەن ئۆز ئەھدەمنى تۈزىمەن؛ بۇ ئۇنىڭدىن كېيىن كېلىدىغان نەسلى بىلەن باغلىغان ئەبەدىي بىر ئەھدە سۈپىتىدە بولىدۇ. بىراق ئەھدەمنى بولسا مەن كېلەر يىلى دەل مۇشۇ ۋاقىتتا ساراھ ساڭا تۇغۇپ بېرىدىغان ئوغۇل ــ ئىسھاق بىلەن تۈزىمەن، ــ دېدى.( يارىتىلىش 17:16,19,21 )
خۇدا سارە تۇغىدىغان بىردىنبىر ئوغۇل ئىسھاق بىلەن ئەھدە تۈزۈشكە ۋەدە بېرىدۇ. بۇ ۋەدە ئىسھاق تۇغۇلۇشتىن بۇرۇن بېرىلگەن بولۇپ، خۇدانىڭ ئىسھاقنىڭ ھاياتىنى ساقلاش نىيىتىنىڭ ئېنىق ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. لېكىن ئىبراھىمنىڭ خۇدانىڭ ۋەدىسىگە قانداق ئىنكاس قايتۇرغانلىقىغا قاراپ باقايلى.
ئىبراھىم خۇدانىڭ سۆزىگە ئىشەنچ يېتەرسىزلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
ئىبراھىم يەنە ئۆزىنى يەرگە ئېتىپ دۈم يېتىپ كۈلۈپ كەتتى ۋە كۆڭلىدە: «يۈز ياشقا كىرگەن ئادەممۇ بالىلىق بولالارمۇ؟ توقسان ياشقا كىرگەن ساراھمۇ بالا تۇغارمۇ؟!»، ــ دېدى.( يارىتىلىش 17:17 )
ئىبراھىمنىڭ قىلمىشلىرى خۇداغا كۈچلۈك ئىمان باغلىغانلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ.
ئىبراھىم يەنىلا خۇداغا تايانمايدۇ.
كېيىن خۇدا ئىبراھىمغا ۋەدىسىنى قايتا تەكرارلىدى. بۇ قېتىم ئىبراھىم ھېچقانداق گۇمان بىلدۈرمىدى، لېكىن سارە گۇمان قىلدى.
بىرسى: ــ مەن كېلەر يىلى مۇشۇ ۋاقىتتا قېشىڭغا جەزمەن قايتىپ كېلىمەن، ۋە مانا ئۇ ۋاقىتتا ئايالىڭ ساراھنىڭ بىر ئوغلى بولىدۇ، ــ دېدى. ساراھ بولسا ئۇنىڭ كەينىدىكى چېدىرنىڭ ئىشىكىدە تۇرۇپ، بۇلارنى ئاڭلاۋاتاتتى. ئىبراھىم بىلەن ساراھ ئىككىسى ياشىنىپ، قېرىپ قالغانىدى؛ ساراھتا ئايال كىشىلەردە بولىدىغان ئادەت كۆرۈش توختاپ قالغانىدى. شۇڭا ساراھ ئۆز ئىچىدە كۈلۈپ: ــ مەن شۇنچە قېرىپ كەتكەن تۇرسام، راستتىنلا لەززەت كۆرەلەرمەنمۇ؟ ئېرىممۇ قېرىپ كەتكەن تۇرسا؟ ــ دەپ خىيال قىلدى. پەرۋەردىگار ئىبراھىمغا: ــ ساراھنىڭ: «مەن قېرىپ كەتكەن تۇرسام، راستتىنلا بالا تۇغارمەنمۇ؟» دەپ كۈلگىنى نېمىسى؟( يارىتىلىش 18:10-13 )
ئەمدى ئىبراھىم خۇداغا ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتقان دېيەلەمدۇق؟ ئەگەر ئىمان ئېيتقان بولسا، خۇدا ۋەدىسىنى قايتا تەكرارلىشىنىڭ ھاجىتى بولمىغان بولاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە، كېيىنكى ئايەت ئىبراھىمنىڭ يەنىلا خۇداغا تايانمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ، چۈنكى ئۇ سارەنى سىڭلىم دەپ يالغان ئېيتىپ، گەرار پادىشاھى ئابىمەلەكنى ئالدايدۇ. بۇ ئىبراھىمنىڭ ئۆزىنىڭ ئۆلۈمى خۇدانىڭ ۋەدىسىنىڭ ئەمەلگە ئېشىشىغا خەۋپ يەتكۈزۈشىدىن ئەنسىرىگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ، چۈنكى ئۇ بولمىسا ئىسھاقمۇ بولمايتتى.
شۇ يەردە ئىبراھىم ئايالى ساراھ توغرىسىدا: «ئۇ مېنىڭ سىڭلىمدۇر»، دېگەنىدى. شۇنىڭ بىلەن گەرارنىڭ پادىشاھى ئابىمەلەك ئادەم ئەۋەتىپ، ساراھنى ئۆزىگە خوتۇن بولۇشقا ئېلىۋالدى.( يارىتىلىش 20:2 )
ئىبراھىم جاۋاب بېرىپ: ــ «بۇ يەردە شۈبھىسىزكى ھېچكىم خۇدادىن قورقمايدىكەن، ئۇلار مېنى ئايالىم تۈپەيلىدىن ئۆلتۈرۈۋېتىدۇ»، دەپ ئويلىغانىدىم.( يارىتىلىش 20:11 )
بىر يىلدىن كېيىن خۇدا ۋەدىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇپ، دېگىنىدەك ئىبراھىمغا بىر ئوغۇل ئاتا قىلدى. بۇ ۋەقە ئىبراھىمنىڭ خۇداغا بولغان ئىمانىنى ئۆزگەرتتىمۇ؟
ئىبراھىمنىڭ خۇداغا بولغان ئىمانىنىڭ ئادەتتىن تاشقىرى كۈچلۈك، ھەتتا بىزنىڭ تەسەۋۋۇرىمىزدىنمۇ ئۈستۈن ئىكەنلىكىنىڭ ئىسپاتى.
يىللاردىن كېيىن، ئىسھاق چوڭ بولغاندا، خۇدا ئىبراھىمدىن ئادەمنى چۆچۈتىدىغان بىر تەلەپ قىلدى. ھەيران قالارلىقى، ئىبراھىم دەرھال ئىنكاس قايتۇرۇپ، خۇدا بۇيرۇغاننى دەل ئورۇندىدى. ئىبراھىم ئوغلى ئىسھاقنى — سارەدىن بولغان بىردىنبىر پەرزەنتىنى — قاتتىق سۆيسىمۇ، ئۇنى خۇدادىن ئايىمىدى.
ئۇ: ــ سەن ئوغلۇڭنى، يەنى سەن سۆيىدىغان يالغۇز ئوغلۇڭ ئىسھاقنى ئېلىپ، مورىيا يۇرتىغا بېرىپ، شۇ يەردە، مەن ساڭا ئېيتىدىغان تاغلارنىڭ بىرىنىڭ ئۈستىدە ئۇنى كۆيدۈرمە قۇربانلىق سۈپىتىدە سۇنغىن، ــ دېدى. ئەتىسى ئىبراھىم سەھەر قوپۇپ، ئېشىكىنى توقۇپ، يىگىتلىرىدىن ئىككىيلەن بىلەن ئىسھاقنى بىللە ئېلىپ، كۆيدۈرمە قۇربانلىق ئۈچۈن ئوتۇن يېرىپ، خۇدا ئۇنىڭغا ئېيتقان يەرگە قاراپ ماڭدى. ئاخىرىدا ئۇلار خۇدا ئىبراھىمغا ئېيتقان جايغا يېتىپ كەلدى. ئىبراھىم ئۇ يەردە قۇربانگاھ ياساپ، ئۈستىگە ئوتۇننى تىزىپ قويدى. ئاندىن ئۇ ئوغلى ئىسھاقنى باغلاپ، ئۇنى قۇربانگاھدىكى ئوتۇننىڭ ئۈستىدە ياتقۇزدى. ئاندىن ئىبراھىم قولىنى ئۇزىتىپ، ئوغلىنى بوغۇزلىغىلى پىچاقنى ئالدى.( يارىتىلىش 22:2,3,9,10 )
ئۇ ئۇنىڭغا: ــ سەن بالىغا قولۇڭنى تەگكۈزمىگىن، ئۇنى ھېچنېمە قىلمىغىن؛ چۈنكى مەن سېنىڭ خۇدادىن قورققانلىقىڭنى بىلدىم؛ چۈنكى سېنىڭ ئوغلۇڭنى، يەنى يالغۇز ئوغلۇڭنى مەندىن ئايىمىدىڭ، ــ دېدى.( يارىتىلىش 22:12 )
مۇقەددەس كىتابتىكى بۇ پەيت چوڭقۇر ئەھمىيەتكە ئىگە، ئۇ پەقەت كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى ئادەتتە تارتىدىغان ئەخلاقىي تەرەپلىرى بىلەنلا ئەمەس.
ئالدى بىلەن، خۇدا بۇ تەلەپنى قىلىشتىن بۇرۇن ئىبراھىمنى — ئۇنىڭ قابىلىيىتى ۋە چەكلىمىسىنى — تولۇق بىلەتتى. شۇنىڭدەك، خۇدا ھەر بىر ئادەمنى ئۇ بىرەر ئىش قىلىش ياكى سۆز قىلىشتىن ئىلگىرىلا ئالدىن بىلىدۇ.
ئۆزۈڭ ئولتۇرغىنىمنى، تۇرغىنىمنىمۇ بىلىسەن؛ يىراقتا تۇرۇقلۇق كۆڭلۈمدىكىنى بىلىسەن. باسقان قەدەملىرىمنى، ياتقانلىرىمنى ئۆتكەمەڭدىن ئۆتكۈزدۇڭ؛ بارلىق يوللىرىم ساڭا ئاياندۇر. بەرھەق، تىلىمغا بىر سۆز كېلە-كەلمەستىنلا، ئى پەرۋەردىگار، مانا سەن بۇنى ئەينى بويىچە بىلمەي قالمايسەن.( زەبۇر 139:2-4 )
شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئىبراھىمنىڭ خۇداغا تەۋرەنمەس ئىمانى بار ۋە ئۇ خۇدانىڭ ۋەدىلىرىنىڭ ئەمەلگە ئاشىدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ. ئۇ خۇدانىڭ ئىسھاق ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى بىلەن ئەھدە تۈزۈش ھەققىدىكى سۆزىدە تۇرىدىغانلىقىنى شەكسىز بىلىدۇ. شۇڭا ئىبراھىمنىڭ ئېتىقادىچە، ئىسھاق بىراقلا ھالاك بولالمايدۇ. ئەگەر ئۆلۈم يۈز بەرسە، ئىبراھىم خۇدانىڭ ئىسھاقنى قايتا تىرىلدۈرەلەيدىغانلىقىغا ياكى ۋەدىسىگە ماس ھالدا ئارىلىشالايدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ. ئىبراھىم ئۆزى بىلەن ئىسھاقنىڭ ھەر ئىككىسىنىڭ قايتىپ كېلىدىغانلىقىنى ئېيتىپ، بۇ تەۋرەنمەس ئىشەنچىنى ئىپادىلەيدۇ ۋە لازىملىق قۇربانلىقنى خۇدانىڭ ئۆزى تەييارلايدىغانلىقىنى كۈتىدۇ.
ئىبراھىم يىگىتلىرىگە: ــ سىلەر ئېشەك بىلەن مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرۇڭلار. مەن بالام بىلەن ئۇ يەرگە بېرىپ، سەجدە قىلىپ، ئاندىن قېشىڭلارغا يېنىپ كېلىمىز، ــ دېدى.( يارىتىلىش 22:5 )
ئىسھاق ئاتىسى ئىبراھىمغا: ــ ئەي ئاتا! دېۋىدى، ئۇ ئۇنىڭغا جاۋاب بېرىپ: ــ مانا مەن، ئوغلۇم، دېدى. ئۇ ئۇنىڭدىن: ــ مانا ئوت بىلەن ئوتۇنغۇ بار، ئەمما كۆيدۈرمە قۇربانلىق بولىدىغان قوزا قېنى؟ ــ دەپ سورىۋىدى، ئىبراھىم جاۋاب بېرىپ: ــ ئەي ئوغلۇم، خۇدا ئۆزى ئۆزىگە كۆيدۈرمە قۇربانلىق قوزىنى تەمىنلەيدۇ، ــ دېدى. ئاندىن ئىككىسى بىرگە يولىنى داۋاملاشتۇردى.( يارىتىلىش 22:7-8 )
ئىبراھىمنىڭ ئىمانىنىڭ بۇ ئىپادىسى بىزگە، يەنى مۇقەددەس كىتاب ئوقۇرمەنلىرىگە، خۇدا تاللىغان كىشىنىڭ ئىمانىنىڭ نەقەدەر چوڭقۇر ئىكەنلىكىنى تەكىتلەش ئۈچۈن كۆرسىتىلگەن. ئۇ ئىبراھىمنىڭ ئىش-ھەرىكەتلىرى ۋە ئىمانىنىڭ ھەممىمىز ئۈچۈن قانچىلىك ئەھمىيەتلىك ئىكەنلىكىنى گەۋدىلەندۈرىدۇ.
سەن مېنىڭ ئاۋازىمغا قۇلاق سالغىنىڭ ئۈچۈن يەر يۈزىدىكى بارلىق ئەل-يۇرتلار نەسلىڭنىڭ نامى بىلەن ئۆزلىرى ئۈچۈن بەخت-بەرىكەت تىلەيدۇ، ــ دېدى.( يارىتىلىش 22:18 )
ئىبراھىم ئوغلىنى قۇربان قىلمىدى؛ بەلكى ئۆز ئوغلىنى قۇربان قىلغان خۇدا ئىدى…
ئىبراھىم ئوغلىنىڭ ئاخىرىدا ھايات قالىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن بولسىمۇ، بۇنىڭ قانداق ۋە قاچان بولىدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. مەلۇم مەنىدىن ئېيتقاندا، خۇدا بەلگىلىگەن تاغقا بارىدىغان ئۈچ كۈنلۈك ئۇزۇن سەپەر جەريانىدا ئىسھاق ئىبراھىم ئۈچۈن «ئۆلگەن» ئىدى ۋە سەپەرنىڭ ئاخىرىدا، ئۈچىنچى كۈنى «تىرىلدى». بۇ تەسىرلىك ئوخشاشلىق خۇدانىڭ ئوغلى ئەيسانىڭ كرېستكە مىخلىنىشى ۋە تىرىلىشىنى ئەسلىتىدۇ؛ ئۇ كرېستكە مىخلاندى ۋە ئۈچىنچى كۈنى تىرىلدى.
ئۈچىنچى كۈنى ئىبراھىم بېشىنى كۆتۈرۈپ قاراپ، يىراقتىن ئۇ يەرنى كۆردى.( يارىتىلىش 22:4 )
ئۇ دەپنە قىلىندى؛ ۋە ئۈچىنچى كۈنى يەنە تەۋرات-زەبۇردە ئالدىن ئېيتىلغىنىدەك تىرىلدۈرۈلدى؛( كورىنتۇسلۇقلارغا «1» 15:4 )
ئىبراھىمنى ئوغلىنى قۇربان قىلىشقا رازى قىلغان چوڭقۇر مۇھەببەت ۋە خۇدادىن قورقۇشنى چۈشەنمىسەك، خۇدانىڭ بىزگە بولغان مۇھەببىتىنى چۈشىنىش بىز ئۈچۈن تەس بولۇشى مۇمكىن. خۇدامۇ بىزنىڭ نىجاتلىقىمىز ئۈچۈن كرېستكە چىدىسۇن دەپ ئۆزىنىڭ بىردىنبىر ئوغلىنى بەردى.
چۈنكى خۇدا دۇنيادىكى ئىنسانلارنى شۇ قەدەر سۆيىدۇكى، ئۆزىنىڭ بىردىنبىر يېگانە ئوغلىنى پىدا بولۇشقا بەردى. مەقسىتى، ئۇنىڭغا ئېتىقاد قىلغان ھەربىرىنىڭ ھالاك بولماي، مەڭگۈلۈك ھاياتقا ئېرىشىشى ئۈچۈندۇر.( يۇھاننا 3:16 )